Ι. Ν. ΑΓΙΟΥ ΕΡΜΟΛΑΟΥ

«Σύμφωνα μὲ τὴν Ἑλληνικὴ παράδοση», γράφει ὁ R. Janin «ὑπῆρχε στὸ Τσεγκέλκιοϊ μιὰ ἐκκλησία ἢ μοναστήρι πρὸς τιμὴν τοῦ Ἁγίου Ἐρμολάου μάρτυρα τῆς Νικομηδείας τοῦ ὁποίου ἡ μνήμη ἑορτάζεται στὶς 26 Ἰουλίου».

Ἂν ἀνατρέξει κανεὶς στὸ ἡμερολόγιο τοῦ 1906 ἀλλὰ καὶ στὸ ἑορτολόγιο τοῦ Μ. Γεδεών, θὰ διαπιστώσει ὅτι στὶς 26 Ἰουλίου ἀναφέρεται «Ἐρμολάου ἱερομάρτυρος. Σύναξις εἰς τὸν ναὸν αὐτοῦ ἐν τῷ Χρυσοκεράμῳ (Τσεγκέλκιοϊ)», καθὼς καὶ τὸ «ἡ ἑορτὴ τοῦ Ἁγίου Ἐρμολάου ἐπανηγυρίζετο κυρίως ἐν τῷ ναῷ αὐτοῦ ἐν τῷ Τσεγκέλκιοϊ», ποὺ ἀναγράφεται στὸν κατάλογο ἀρχαίων πανηγύρεων καὶ ποὺ ἐκδιδόταν ἀπὸ συντακτικὴ ἐπιτροπὴ τῶν Ἐθνικῶν Φιλανθρωπικῶν καταστημάτων μὲ τὴν ἔγκριση τοῦ Οἰκουμενικοῦ πατριάρχου Ἰωακεὶμ τοῦ Γ´.

Ὁ ἱερομάρτυρας Ἐρμόλαος, ὅπως ἀναγράφεται σὲ ἐκκλησιαστικὰ βιβλία, ἤθλησε στὴν Νικομήδεια τὴν ἐποχὴ τοῦ Μαξιμιανοῦ, καὶ ἐμύησε τὸν Ἅγιο Παντελεήμονα στὴ Χριστιανοσύνη.

Ἐδῶ ὅμως παρατηρεῖται ἡ ἀντίφαση στὴν ὁποία πέφτει ὁ ἴδιος ὁ Μαν. Γεδεών, πού, ἐνῶ ὁμιλεῖ γιὰ τὸ Τσεγκέλκιοϊ, ξαφνικὰ λέει ὅτι «φρονῶ ὅτι ὁ ναὸς τοῦ Ἁγίου Ἐρμολάου ἠγείρετο κατὰ τὸ Βοσπόριον προάστιον Κουσκουντζούκι ἅτε τοῦ χωρίου τούτου ὀνομαζομένου χωρίου Ἐρμολιανῶν καὶ ἐκ παραφθορᾶς τοῦ ὀνόματος. Ἐρμωνιανοῦ ὡς ἐκαλεῖτο τὸ παρ᾽ αὐτῷ ἀκρωτήριον ἐκ τῆς ὑπάρξεως ναοῦ τοῦ Ἁγίου Ἐρμολάου». Εἶναι δύσκολο νὰ ἑρμηνεύσῃ κανεὶς ποιὸ ἦταν τὸ γεγονὸς ποὺ σὲ μικρὸ χρονικὸ διάστημα ὁ Μ. Γεδεὼν μεταφέρει δυὸ διαμετρικὰ ἀντίθετες ἀπόψεις γιὰ δυὸ γειτονικὰ προάστια. Ἴσως ἡ ὕπαρξη ναοῦ ἁγίου Παντελεήμονος στὸ Κουσκουντζούκι καὶ ἁγιάσματος τοῦ Ἁγίου στὸ Τσεγκέλκιοϊ νὰ συνέτεινε ὅτι σχετίζονται μὲ τὸν Ἅγιο Ἐρμόλαο καὶ νὰ μὴν ξεκαθάρισε τὴ θέση τοῦ ἀρχαίου αὐτοῦ Ναοῦ.

Καὶ ὁ R. Janin ποὺ συνέλεξε ὅλες τὶς διαθέσιμες πληροφορίες, καταλήγει στὸ μελετητικό του ἔργο ὅτι οἱ πατριογράφοι δὲν μᾶς προσέφεραν στοιχεῖα γιὰ τὴν ἀκριβὴ θέση τῆς ἐκκλησίας αὐτῆς, ἐνῶ ὁ Ἰ. Μηλιόπουλος μὲ σαφήνειαν λέει ὅτι ἡ θέση τῆς Χρυσοκεράμου εἶναι τὸ Τσεγκέλκιοϊ καὶ τῶν Ἐρμολιανῶν τὸ Κουσκουντζούκι. Ὁ P. Gylii σὲ περιγραφή του τὸν 16ο αἰῶνα τοποθετεῖ τὸν ναὸ στὰ ὅρια τοῦ Τσεγκέλκιοϊ μὲ τὸ Μπειλέρ-μπεϊ, γιὰ νὰ ἐπιταθῇ ἀκόμα περισσότερο ἡ ἀμφισβήτηση γιὰ τὴ θέση τοῦ Ναοῦ Ἁγίου Ἐρμολάου.