ΚΟΙΝΟΤΑΡΧΕΣ - Α΄

ΜΟΥΧΤΑΡΗΔΕΣ – ΕΠΙΤΡΟΠΟΙ

Μέχρι ποὺ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ Νέο Τουρκικὸ Σύνταγμα ἀπὸ τὸν Kemal Atatürk τὸ Τσεγκέλκιοϊ εἶχε Ρωμηὸ κοινοτάρχη. Ἡ ἱστορικὴ ἔρευνα μᾶς ἀποκαλύπτει πὼς ὡς κοινοτάρχες διετέλεσαν ὁ Νικολάκης τοῦ Λαδᾶ, ὁ Χρηστάκης Χριστίδης καὶ ὁ Δῆμος Χριστίδης. Εἶχαν ἀρκετὲς ἐξουσίες, οἱ ἄρχοντες αὐτοὶ τοῦ χωριοῦ. Ἀσκοῦσαν τὰ καθήκοντα ληξιάρχη, τοῦ διερμηνέα, τοῦ διεκπεραιωτὴ ὅλων τῶν ὑποθέσεων, τοῦ γραμματέα καὶ τοῦ ἀναφορογράφου. Σὲ ἀρκετὲς περιπτώσεις ἔδιναν λύσεις καὶ σὲ νομικῆς φύσης προβλήματα ποὺ προέκυπταν μεταξὺ τῶν κατοίκων. Τὸ ζήτημα τῆς προέλευσης τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ τῆς κοινότητας ἀποτελοῦσε ἱστορικὸ πρόβλημα, γιατὶ τὸ κοινοτικὸ σύστημα ποὺ λειτουργοῦσε στὴ Βυζαντινὴ περίοδο, διατηρήθηκε καὶ ἀναπτύχθηκε μετὰ τὴν Ἅλωση καὶ συνέχισε στὰ πλαίσια τῆς Ὀθωμανικῆς κοινωνικῆς διάρθρωσης. Στὴν Τουρκία τὸ «περὶ νομικῶν καὶ ἠθικῶν λεγομένων προσώπων» εἰσήχθηκε μετὰ τὴν ἀνακήρυξη τοῦ Συντάγματος τὸ 1908. Ἔτσι οἱ κοινότητες οἱ μὴ μουσουλμανικὲς «cemaat-i gayir muslime» ἀποτελοῦσαν ἕνα εἶδος ἰδιόρρυθμων νομικῶν προσώπων, στὰ ὁποία χορηγήθηκε ἕνας ἰδιαίτερος τρόπος διακυβέρνησης ἕνα αὐτοτελὲς σχεδὸν σύστημα διοίκησης.
 

Ἀναμνηστικὴ φωτογραφία Τσεγκελκιωτῶν κατὰ τὴν ἐπίσκεψη τοῦ Πατριάρχη Ἀθηναγόρα στὸν Ἅγιο Γεώργιο τὸ 1955. (Φωτ/κὸ ἀρχεῖο Θεοδώρας Πατάλα).

 

Ὅπως γράφει καὶ ὁ Σκάρλ. Βυζάντιος «Τὰ δὲ χωρία καθὼς καὶ αἱ ἐνορίαι ἢ συνοικίαι (μαχαλέ) τῶν μεγαλουπόλεων διέπονται ὑπὸ κεχαγιάδων καὶ μουχτάρηδων τῶν ὁποίων προΐσταται διοικητικῶς ὁ Σούμπασης».

Τοὺς διοικητὲς τοὺς ἐξέλεγε τὸ σύνολο τῶν κατοίκων τοῦ χωριοῦ καὶ ἔπρεπε νὰ προέρχονται ἀπὸ σεβαστὰ καὶ ἔντιμα πρόσωπα μὲ ἰσχυρὸ χαρακτήρα. Κατὰ κανόνα ἀνῆκαν στοὺς εὐπορότερους καὶ ἐγγράμματους ποὺ μὴ ἔχοντας ν᾽ ἀσκοῦν κάποιο βιοποριστικὸ ἐπάγγελμα εἶχαν τὸν καιρὸ ν᾽ ἀσχολοῦνται μὲ τὸ ἔργο τῆς διοίκησης καὶ λόγω τῆς παιδείας τους μποροῦσαν ν᾽ ἀνταποκριθοῦν στὴν ἀποστολή τους. Ὅταν μετὰ τὸ 1925 ἐπικράτησε ὁ θεσμὸς τοῦ Μουχτάρη τὰ ἠγετικὰ προνόμια τῶν Ρωμηῶν περιορίσθηκαν. Κάνοντας μία παρένθεση θὰ ὑπενθυμίσουμε ὅτι μετὰ τὴν Ἅλωση τὸ χριστιανικὸ Ἐλληνορθόδοξο στοιχεῖο συνηθίστηκε ν᾽ ἀποκαλεῖται «ρωμέϊκο» καὶ ὁ κάθε χριστιανὸς «Ρωμηός» τὸ Rum, ὅπως τ᾽ ἀποκαλοῦν οἱ Τοῦρκοι. Ὁ πατριάρχης Κων/πόλεως ἀνακηρύχθηκε Millet başı, δηλαδὴ Ἐθνάρχης καὶ ἀναγνωρίσθηκε ὡς ἡ ἀνώτατη ἐκκλησιαστικὴ καὶ πολιτικὴ ἀρχή. Παράλληλα ὅλη ἡ διοικητικὴ ἱεραρχία τῆς Ὀρθοδοξίας, μὲ τὸ δίκτυο τῶν Μητροπολιτῶν, ἐπισκόπων, μοναχῶν ἀποτελοῦσε ἕναν τέλειο ὀργανισμὸ γιὰ τὴ διοίκηση τῶν Ρωμηῶν. Ὁ οἰκουμενικὸς Πατριάρχης ἐκπροσωποῦσε τὴν Ὑψηλὴ πύλη καὶ τ᾽ ἄλλα Ρωμέϊκα πατριαρχεία. (Ἀλεξανδρείας, Ἀντιοχείας, Ἱεροσολύμων) καθὼς καὶ τὶς Ἀρχιεπισκοπὲς Βουλγαρίας (Ἀχρίδας), Σερβίας (Ἰπεκίου), δηλαδὴ ὁλόκληρη τὴ Ρωμηοσύνη.

Μέσα σὲ τούτη τὴν καλὰ ὀργανωμένη κοινωνία καὶ οἱ κοινοτικοὶ ἄρχοντες προσέφεραν θετικὰ τὶς ὑπηρεσίες τους στὸ γενικὸ σύστημα λειτουργίας τῆς Οἰκουμενικῆς Ἐκκλησιαστικῆς πολιτικῆς, μέχρις ὅτου ὁ Μουχτάρης ἀπέκτησε ἰσχὺ καὶ ἔλαβε προνόμια ἀπὸ τὶς Τουρκικὲς ἀρχές. Τότε τὰ ἐπίσημα κρατικὰ μέσα ἀναζητοῦσαν Ὀθωμανοὺς γιὰ τὸ ἀξίωμα αὐτό. Ἡ πολιτικὴ πίεση τῆς ἐποχῆς ἐπέδρασε μὲ χίλιους τρόπους στὴν εὐπάθεια αὐτῶν ποὺ συνετέλεσαν μὲ κίνηση, μὲ ὁρμήματα νὰ διαφυλάξουν τὰ συμφέροντα τῆς πλειοψηφίας τῶν κατοίκων. Οἱ ἐκλεγμένοι ἄρχοντες καὶ τ᾽ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν ὑποβάλλονταν στὸ Πατριαρχεῖο γιὰ ἔγκριση καὶ ἐπικύρωση. Μετὰ τὴν ἐπικύρωση ἐκδιδόταν «γράμμα εἰδήσεων» ἢ «διορισμοῦ ἀπόδειξης», τὸ ὁποῖο τὸ ἀναγίγνωσκε στὴν ἐκκλησία ὁ πατριαρχικὸς ἐφημέριος ποὺ ἀποστελλόταν εἰδικὰ γιὰ τούτη τὴν ἀναγγελία ἀπὸ τὸ Πατριαρχεῖο.

Στὴν πρόσφατη ἐποχὴ συναντᾶμε τοὺς Τούρκους μουχτάρηδες, τὸν μανάβη τὸν Νιαζὶ καὶ τὸν μπακάλη τὸν Ἰσμαὴλ καὶ σήμερα τὸν Ἀχμέτ. Δὲ θὰ ἰσχυριζόμαστε ὅτι μεροληπτοῦσαν οὔτε θὰ ποῦμε πὼς ἀδίκησαν ποτὲ κραυγαλέα τοὺς Ρωμηούς, γιατί δὲν τοὺς δόθηκε ἡ ἀφορμὴ μιᾶς καὶ τὸ σύνολο τοῦ πληθυσμοῦ ἦταν νομοταγές, φιλήσυχο καὶ συγκαταβατικό. Ὁ ἀποκλεισμὸς ἀπὸ τὶς τοπικὲς ἐξουσίες συνέτεινε ὅπως φουντώσουν οἱ φιλοδοξίες τῶν Ρωμηῶν τσορμπατζήδων γιὰ τὰ ἐφοροεπιτροπικὰ θέματα.

Τὴν κοινότητα τοῦ χωριοῦ ἐκπροσωποῦσε ὁμογενὲς συμβούλιο ἐκλεγμένο ἀπὸ τοὺς Χριστιανοὺς κατοίκους κάθε δυὸ χρόνια. Ἡ «ἐπιτροπή» ὅπως τὴν ἀποκαλοῦσαν ἔγινε σιγὰ σιγὰ ἐθνικὴ ἑστία. Πέραν ἀπὸ τὰ βασικά της καθήκοντα ποὺ ἦταν ἡ διαχείριση τῶν ἐσόδων καὶ ἡ ἀντιμετώπιση τῶν ἐξόδων τοῦ Ναοῦ, τοῦ ἁγιάσματος, καὶ τοῦ σχολείου ἐπενέβαινε πολλὲς φορὲς σὲ ρυθμίσεις, συμβιβασμοὺς καὶ διευθετήσεις τῶν προβλημάτων ποὺ ἐνέκυπταν μεταξὺ τῶν κατοίκων χωρὶς αὐτὲς νὰ φθάσουν στὴ δικαιοδοσία τοῦ μουχτάρη.

Τὰ πολύπλευρα καὶ διογκωμένα προβλήματα καὶ οἱ κοινοτικὲς ὑποθέσεις προϋπόθεταν σκληρὴ καὶ ἐπίμονη δουλειὰ γιὰ τοὺς τσορμπατζῆδες. Ὑπῆρχαν καὶ ὑπάρχουν ἀκόμη κληροδοτήματα τῆς κοινότητας μεγάλης ἀξίας ποὺ ἀπαιτοῦν ἐμπεριστατωμένη καὶ προσεκτικὴ φροντίδα.

Οἱ οἰκονομικοὶ πόροι ποὺ ἀντλοῦνται ἀπ᾽ αὐτὰ ἦταν ἀρκετοὶ γιὰ νὰ συντηρηθοῦν ὁ ναός, τὸ ἁγίασμα καὶ ν᾽ ἀντιμετωπισθοῦν οἱ ἀνάγκες τῆς λειτουργίας τοῦ σχολείου. Χρειαζόταν ἑπομένως ἡ ἀξιοποίηση τῶν περιουσιακῶν αὐτῶν στοιχείων ποὺ σήμερα εἶναι «Βακούφια» δηλαδὴ δωρητήρια χωρὶς τὴν δυνατότητα ἐκποίησης. Στὰ πρόσφατα χρόνια τῆς κοινοτικῆς δραστηριότητας συναντᾶμε συνεπεῖς ἐφοροεπιτρόπους καὶ ἄξιους διαχειριστὲς τῆς κοινοτικῆς περιουσίας. Πέρασαν ἄξια ὀνόματα ἀπ᾽ αὐτὲς τὶς θέσεις εὐθύνης ποὺ συνειδητὰ καὶ ὑπεύθυνα ἔκαναν τὸ Χριστιανικὸ τοὺς καθῆκον. Ὑπῆρξαν μάλιστα καὶ ὀφφικιάλοι τῆς ἐπαρχίας Χαλκηδόνας μὲ τίτλους ὅπως τοῦ Ἄρχοντα Πρωτονοτάριου στὸν Εὐστράτιο Ἀλεξανδρίδη γιὰ τὶς ὑπηρεσίες του στὴν κοινότητα, τοῦ Ἄρχοντα Ρεφενδάριου στὸν Νικόλαο Ροδόπουλο καὶ τοῦ Ἄρχοντα Δικαιοφύλακα στὸν Μιλτιάδη Μαγίδη καὶ Τέρπανδρο Μαρίνο, γιὰ τοὺς ὁποίους ἀναφέρεται σὲ κάποιο δημοσίευμα ὅτι «οἱ μᾶλλον κινούμενοι παράγοντες τῆς κοινότητας αὐτῆς εἶναι οἱ Τέρ. Μαρίνος χρηματίσας ἔφορος εἰς τὰ Νοσοκομεῖα Βαλουκλή, καὶ ὁ Ζην. Κυριακίδης».

 

Ἡ ἐφοροεπιτροπὴ καὶ ὁ ἱερατικὸς προϊστάμενος Μιχ. Δέλης τὸ 1952. Διακρίνονται: Ζην. Κυριακίδης, Παντ. Κέντρος,  Νίκ. Μπάνοβιτς, Συμ. Συμεωνίδης, Κων. Χατζηαντωνιάδης, Κων. Χριστίδης. (Φωτ/κὸ ἀρχεῖο Μίλτ. Νικολαΐδη).

Ὑπῆρξαν ὅμως καὶ ἄτομα αὐταρχικοῦ χαρακτῆρα, ποὺ μὲ τὴν ἰσχὺ τῆς ἐξουσίας νόμισαν πὼς εἶχαν τὸ δικαίωμα νὰ χειρίζονται τὶς ὑποθέσεις τῶν κοινοτικῶν ἱδρυμάτων σὰν νὰ ἦταν αὐτὲς προσωπικές τους ὑποθέσεις. Γιὰ παράδειγμα ἀναφέρεται ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητας Πρόδρομος Παπάζογλου (Bodos), ἐπειδὴ κάποτε δὲν ἔγινε ἀποδεκτὴ ἀπὸ τὸ συμβούλιο μιὰ εἰσήγησή του, πῆρε τὰ κλειδιὰ τοῦ Ναοῦ, τοῦ Σχολείου καὶ τοῦ Ἁγιάσματος καὶ ἐξαφανίστηκε γι᾽ ἀρκετὸ διάστημα ἀπ᾽ τὸ χωριό, μ᾽ ἀποτέλεσμα οἱ κάτοικοι νὰ μὴν μποροῦν νὰ ἐκκλησιαστοῦν καὶ τὰ παιδιὰ νὰ στερηθοῦν ἀπὸ τὴν παρακολούθηση τῶν μαθημάτων τους. Γιὰ τὴν ἱστορία θὰ παραθέσουμε μερικὰ ὀνόματα ἐφοροεπιτρόπων ποὺ διετέλεσαν σὲ διάφορες ἐποχὲς ὑπεύθυνοι ἄρχοντες τῶν κοινοτικῶν ζητημάτων.

1936-37 Μίλτ. Μαγίδης, Ἠλίας Κόλιας, Ἀβραὰμ Καρακάσογλου, Ἀθαν. Κώτσογλους, Εὐστρ. Ἀλεξανδρίδης, Ἀθαν. Παπαϊωάννου, Πρ. Παπαδόπουλος, Λαυρέντης Λαυρεντιάδης, Κώστας Χριστίδης, Κώστας Κοσμίδης.

1947-48 Πρ. Παπάζογλου, Πέτρος Δημητριάδης, Δημήτριος Σουκάρκος, Παντ. Μωκόπουλος, Ἄχ. Τσακίρης, Κων. Κωνσταντινίδης.

1949-50 Ζην. Κυριακίδης, Κ. Κωνσταντινίδης, Ἠλ. Κόλιας, Μ. Μαγίδης, Ν. Παπαδόπουλος.

1950-52 Ζην. Κυριακίδης, Νίκ. Ἀντωνιάδης, Παντ. Κέντρος, Σύμ. Συμεωνίδης, Νίκ. Μπάνοβιτς, Κων. Χριστίδης, Δημ. Σουλούβαρδος.

1952-54 Κων. Χριστίδης, Δημ. Σουλούβαρδος, Θεοδ. Κυρόπουλος, Θεοδ. Μόγιας, Βασ. Σωτηριάδης, Ἀπ. Νικολαΐδης.

1954-62 Ἡ ἴδια ἐπιτροπὴ τοῦ 1950 μὲ τὴ συμμετοχὴ τοῦ Ἀπ. Παπαδόπουλου.

1962-65

Νίκ. Πολυβίου, Βασ. Σωτηριάδης, Παντ. Λιμνίδης, Παντ. Μωκόπουλος, Γ. Ἐπαμεινώνδας, Ἄν. Σουλούβαρδος, Στ. Βασιλειάδης.

1965-66 Νίκ. Πολυβίου, Βασ. Σωτηριάδης, Γ. Ἐπαμεινώνδας, Μιχ. Σουτλούογλου, Στ. Βασιλειάδης, Σωκρ. Κυρόπουλος, Κοσμ. Ντουγιουντζόγλου.

1966-68 Ἰωάν. Βλαστός, Λευτ. Ζάκος, Λάζ. Ζάκος, Βασ. Κυρόπουλος, Χρ. Σκυλίτσης, Ἄν. Παπάζογλου, Χρ. Πρεβόπουλος.

1968-70 Βασ. Σωτηριάδης, Ἰωάν. Βλαστός, Χρ. Σκυλίτσης, Βασ. Κυρόπουλος, Ἄν. Παπάζογλου, Στ. Βασιλειάδης, Ἰωάν. Ζάκος.

1970-91 Βασ. Σωτηριάδης, Κυρ. Ἀϊβάτογλου, Βασ. Γραμματόπουλος, Βασ. Κυρόπουλος, Χρ. Σκυλίτσης, Βασ. Σειρίνογλου, Σωκρ. Κυρόπουλος.

Μὲ τὴν ἀποχώρηση ἀρκετῶν στελεχῶν τῆς ἐπιτροπῆς λόγω ἐκπατρισμοῦ καὶ μὲ τὸ γεγονὸς τῆς ἀπαγόρευσης ἀπὸ τὴν Τουρκικὴ Κυβέρνηση διενέργειας ἐκλογῶν οἱ κενὲς θέσεις κατὰ καιροὺς συμπληρώθηκαν ἀπὸ τοὺς ἀναπληρωματικοὺς Λευτ. Ζάκο, Στ. Βασιλειάδη καὶ Ἰωάν. Ζάκο.

1991- Βασ. Κυρόπουλος, Βίκ. Ζάκος, Στ. Βασιλειάδης, Λευτ. Ζάκος, Ἠλ. Τσαλίκης, Νίκος Πουλίδης, Ἰωάν. Δεμιρτζιόγλου.

ΔΕΙΤΕ ΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ...