ΜΠΑΚΙΡΤΖΙΔΙΚΑ

Ὁ δρόμος ποὺ ὁδηγεῖ ἀπὸ τὸ τζαμὶ Kerime Hatun  καὶ πρὸς τ᾽ ἀριστερὰ φέρει τ᾽ ὄνομα Μπακιρτζὶ - μπασὶ σοκὰκ δηλαδὴ «ὁδὸς ἀρχιχαλκουργοῦ». Ὁ δρόμος ὅπως εἶναι ἀνηφορικὸς φθάνει μέχρι τὰ ὑψώματα τοῦ χωριοῦ ποὺ εἶναι καλυμμένο ἀπὸ καταπράσινη χλωρίδα. Ἐδῶ οἱ ἄνθρωποι κατάφεραν νὰ συνδέσουν τὸ τοπίο μὲ τὴν πολεοδομία καὶ ἐπωφελήθηκαν ἀπὸ κάθε φυσικὸ στοιχεῖο γιὰ νὰ δημιουργήσουν σὲ κάθε ἄκρη καὶ κάτι χαριτωμένο ἐκμεταλλευόμενοι τὸ πράσινο καὶ τὶς ἀνωμαλίες τοῦ ἐδάφους.

Παρὰ τὴν μικρὴ σὲ πυκνότητα κατοικημένη αὐτὴ περιοχὴ ἔχουμε ἔντονη ἑλληνικὴ παρουσία. Δεξιὰ ὅπως ἀρχίζει ὁ δρόμος ἐπιβλητικὰ στέκει τὸ ἀρχοντικὸ τοῦ Κώτσου καὶ τῆς Ἄννας Χρηστίδη μὲ τὸν μεγάλο του κῆπο. Σὲ τοῦτο τὸ σπίτι κατὰ καιροὺς ἔμειναν οἱ οἰκογένειες τοῦ Σωτήρη Ζαχαριάδη, Νίκου Παπαδόπουλου καὶ Γιώργου Σιταρᾶ μὲ τὰ παιδιά τους Ἀντώνη καὶ Ἀλέκο. Ἀπέναντι στὴν ἔπαυλη αὐτὴ ἦταν τ᾽ ἀρχοντικὸ τῆς Πωλίνας Ζουμπούλη. Σὲ παλαιότερα χρόνια πρὶν ἀπὸ τὸ σπίτι τοῦ Χρηστίδη ὑπῆρχαν τὰ νοικοκυριὰ τῆς οἰκογένειας Γρηγορίου καὶ Βαρβάρας Ἀστυνάρογλου καθὼς καὶ τοῦ Σωτήρη καὶ Αἰκατερίνης Κιουτσούκ-ἠλία μὲ τὶς κόρες τους Ἄννα καὶ Οὐρανία.

Τὸ Κεριμὲ - Χατοῦν τζαμί, ἀπ᾽ ὅπου ἄρχιζε ἡ ἀνηφόρα πρὸς τὰ Μπακιρτζίδικα καὶ χώριζε ὁ δρόμος, ποὺ ὁδηγοῦσε στὸ Γενί-Μαχαλᾶ. (Σχέδιο Νικ. Παλαιόπουλου)

Τὸ ἀμέσως ἐπόμενο κτῖσμα ἀνήκει στὴν οἰκογένεια Νίκου καὶ Μαρίνας Πολυβίου ποὺ εἶχαν δύο κόρες, τὴν Ζωζώ, ποὺ εἶναι διακεκριμένη ψυχίατρος ψυχολόγος στὴν Κωνσταντινούπολη καὶ τὴν Κική.

Στὴν ἀριστερὴ πλευρὰ τοῦ δρόμου ἦταν τὸ σπίτι τῆς Ἄννας Μαζαράκη, ποὺ κάηκε ὁλότελα τὸ 1910. «Κατὰ τὴ νύκτα δυὸ ξύλινα ἀρχοντικὰ βρέθηκαν ξαφνικὰ μέσα στὶς φλόγες μιᾶς ἐκδικήτριας φωτιᾶς. Δὲν ἦταν ἐπαρκῆ τὰ νεροκουβαλητὰ μὲ τοὺς ντενεκέδες οὖτε καὶ ἦταν ἀρκετοὶ οἱ περίοικοι- γιὰ νὰ σβήσουν τὸ ξύλινο παρανάλωμα, οὖτε οἱ γραφικοὶ τουλούμπατζιδες μπόρεσαν νὰ θέσουν σ᾽ ἔλεγχο μὲ τὶς ἀντλίες τους παρὰ τὸ τρέξιμό τους πέρα - δῶθε. Τὸ βιὸς τῆς Μαζαράκη ἔγινε μιὰ χούφτα ἀνθρακιὰ ποὺ πύρωνε ἄγρια». Ἔτσι περιγράφει τὸ περιστατικὸ ἀνώνυμος ἱερέας στὰ βιβλία τῆς Κοινότητας.

Λίγο παρὰ πέρα βρισκόταν τὸ παλιὸ ἀρχοντικὸ τοῦ Μπέλλου. Τὰ παιδιά του ζοῦν στὸ Παρίσι καὶ στὴν Ἀθῆνα. Ὅσο ὁ δρόμος φθάνει στὸ δαφνοδάσος, ἀριστερὰ τὰ σπίτια ἀραιώνουν. Ἐδῶ πλέον κάνει ἐμφανὴ τὴν παρουσία της ἡ δάφνη ποὺ προτοῦ καταστραφεῖ στὸ βωμὸ τῆς οἰκοδομικῆς μανίας, ἀποτελοῦσε ἀπέραντο δάσος. Ἦταν ξακουστοὶ οἱ «δαφνῶνες» τοῦ Τσεγκέλκιοϊ καὶ ἀκόμη πιὸ ἐντυπωσιακὸ ἦταν ἡ περιπλάνηση σὲ τοῦτα τὰ μέρη ποὺ εὐωδίαζαν καὶ ἔτερπαν ὅσους εἶχαν τὴν προνοητικότητα νὰ κάνουν τοὺς ρομαντικοὺς περιπάτους τους.

Οἱ γονεῖς μὲ τ᾽ ἀδέλφια μου.

Μέσα στὶς δάφνες βρισκόταν κτισμένη ἡ ἔπαυλις τοῦ ἐμπόρου σπόρων Ἀργυριάδη. Στὸ κτῖσμα αὐτὸ ποὺ κάηκε ἔμεναν οἱ οἰκογένειες Γρηγορίου καὶ Ἐλπίδας Θεοχαρίδου μὲ τὸν γιό τους Θεοχάρη, ἐνῶ στὸ δεύτερο ὄροφο κατοικοῦσε ἡ πολυμελὴς οἰκογένεια τοῦ Παρσὲκ Κάκτους καὶ τῆς Ἐριφύλης μὲ τὰ τέσσερα παιδιά τους τὴν Μαρίκα, τὸν Δημητρό, τὸν Ἀλέκο καὶ τὴν Ἀθανασία, Ἀνατολίτες στὴν καταγωγή. Στὸ τέλος σχεδὸν τοῦ δρόμου μέσα σὲ κῆπο ἦταν τὸ μοναχικὸ ἀρχοντικό, ὅπου ἔμεναν οἱ οἰκογένειες Κωνσταντίνου καὶ Ζωΐτσας Ντολαπτσῆ (Ὄζκοτς) μὲ τοὺς γιούς τους Σωκράτη καὶ Γιάννη, καθὼς καὶ ἡ Θεοδώρα Εὐθυνοπούλου. Ἀργότερα στὸ σπίτι αὐτὸ ἔμειναν οἱ Σπῦρος καὶ Ἀσπασία Παντελίδη μὲ τὰ παιδιά τους Θεοφάνη καὶ Ἐλισάβετ. Τὸ τελευταῖο σπίτι ἦταν τὸ ξύλινο οἴκημα τοῦ Πιαλόγλου. Ἀπὸ δῶ καὶ πέρα ὁ δρόμος ὁδηγοῦσε πρὸς τὰ Ὀθωμανικὰ νεκροταφεία.

Ἡ δεξιὰ πλευρὰ τοῦ δρόμου ἔχει ἀρκετὰ σπίτια μὲ κήπους καὶ μεγάλους ἐλεύθερους χώρους. Ἀρχικὰ ὑπάρχει τὸ οἴκημα τοῦ τραπεζίτη Χαραλαμπίδη, ποὺ μέσα στὸν κῆπο του ὑπῆρχε ἕνα ἰδιόκτητο ἐκκλησάκι μὲ τ᾽ ὄνομα Ἅγιος Χαράλαμπος ποὺ σωζότανε μέχρι τὸ 1920, ὁπότε καὶ ἐρειπώθηκε ὁλοσχερῶς. Στοὺς πρόσφατους χρόνους ἔμεναν ἐδῶ οἱ οἰκογένειες Χρήστου καὶ Ἀνάστως Δροσινοῦ μὲ τὸν γιό τους Γιῶργο καὶ τὴν κόρη τους Πιπίνα. Τὸ διπλανὸ ἀκριβῶς ξύλινο σπίτι ἀνῆκε στὴ Θεανὼ Μπάσου, ἐνῶ ἀπέναντι ἔμεναν οἱ Ἠπειρῶτες Ἐλευθέριος καὶ Χρυσοῦλα Παγκαντάκη. Τὸ τοπίο εἶναι ἐξαίρετο ἥσυχο καὶ ἔχει πανοραμικὴ θέα πρὸς τὴν εὐρωπαϊκὴ ἀκτὴ τοῦ Βοσπόρου. Ὁ Σκ. Βυζάντιος ποὺ μὲ ποιητικὲς ἐξάρσεις ἀναφέρεται στὸ Τσεγκέλκιοϊ γράφει: «...κατὰ τὰς νηνέμους ἐκείνας καὶ μαγευτικὰς τοῦ Μαΐου νύκτας ἀκούει τὰς ἀηδόνας τῶν δύο παραλίων, ἀμπελωδούσας ἐξ ὑπ᾽ ἀμοιβῆς πρὸς ἀλλήλας ὡς μουσουργοὺς ἀγωνιζομένους ἐπὶ θεάτρου».

Ἡ νεολαία τοῦ Τσεγκέλκιοϊ τὸ 1960 προτοῦ γευτεῖ τὸ ποτήρι τῆς φαρμακεύτρας ξενιτιᾶς. Διακρίνονται: Οὐρανία καὶ Γιάννης Κωνσταντινίδης, Γιῶργος Δροσινός, Δημ. Τσαβίδης, Στ. Βασιλειάδης, Σωκρ. Κυρόπουλος, Τζάνος. (Φωτ/κὸ ἀρχεῖο Ἰωάννη Κωνσταντινίδη).

Ἄλλο ἕνα ἀρχοντικὸ σὲ τοῦτο τὸν παραδείσιο χῶρο τοῦ Μιλτιάδη καὶ τῆς Εὐγενίας Θεοδωράκη ἦταν αὐτὸ ποὺ κάηκε μαζὶ μὲ τὸ ξύλινο σπίτι τῆς Μαζαράκη. Τὰ δυὸ παιδιά τους ἡ Ἀθηνᾶ καὶ ὁ Εὐάγγελος Θεοδωράκης ἐγκατέλειπαν τὸ χωριὸ μετὰ τὴν καταστροφὴ τοῦ σπιτιοῦ τους. Ἐδῶ κατὰ καιροὺς ἔμεναν ἡ οἰκογένεια Βασίλη καὶ Πελαγίας Χατζηγεωργίου μαζὶ μὲ τὶς ἀδελφές της Μαρίκα καὶ Φωφώ, ἡ οἰκογένεια Χαρίλαου Βροντίση καὶ ἡ Σοφία Φωτειάδη. Τὸ σπίτι αὐτὸ ἦταν διώροφο μὲ τρεῖς κάμαρες στὸ κάθε πάτωμα.

Μετὰ τὸ σπίτι τῆς Μπάσου ἦταν τ᾽ ἀρχοντικὸ τῆς οἰκογένειας Κρυωνᾶ μὲ τὶς δύο του κόρες τὴν Χρυσὴ ποὺ εἶχε σύζυγο τὸν δάσκαλο Γιῶργο Παπαδόπουλο καὶ τὴ Μαρίκα σύζυγο Ἀϊδονίδη. Μέχρι καὶ πρὶν 25 χρόνια ἐδῶ ἕμενε ἡ οἰκογένεια Χρήστου καὶ Εὐτέρπης Σκυλίτση μὲ τὰ δύο τους παιδιὰ τὸν Ἡρακλὴ καὶ τὴν Τζένη Χριστίδη ὅπου παραθέριζε ὁ ἰατρὸς Ἐλευθερίου καὶ τοῦ ὁποίου ὁ γιὸς εἶναι καθηγητὴς Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στὴν ἔδρα Παθολογανατομίας.

Ἀκολουθοῦσε τὸ πατρικὸ σπίτι τοῦ Τέρπανδρου Μαρίνου τοῦ δικηγόρου, στὸ ὁποῖο ἔμενε ἡ οἰκογένεια Σοφίας Σιμωτὰ μὲ τὰ παιδιά της Ἀπόστολο, Ματρώνα καὶ Ἀλεξάνδρα.

Τὸ 1939 ἔμενε σὲ τοῦτο τὸ σπίτι ὁ Συμεὼν Ταλασλίογλου μὲ τὶς κόρες του Ἐλισάβετ Μισαγιαννίδου καὶ Θεογνωσία Ἰωακειμοπούλου καθὼς καὶ τ᾽ ἀδέλφια Μιχάλης καὶ Σίμος Μαξούτογλου.

Τὸ τελευταῖο σπίτι τοῦ δρόμου ἦταν τὸ πατρικὸ τοῦ Χρήστου καὶ τῆς Εὐφημίας Μιχαηλίδη μὲ τὴν κόρη τους Σοφία καὶ τῆς οἰκογένειας Ἰωάννη καὶ Μαρίκας Μιχαηλίδη μὲ τὰ παιδιά τους Θοδωρὴ καὶ Μιχάλη. Ὁρίζοντας τῆς κας Εὐφημίας ἦταν ὁ μαχαλᾶς, βασίλειό της τὸ σοκάκι καὶ καταφύγιό της ἡ μεγάλη κουζίνα, ποὺ μαζὶ μὲ τὴν αὐλὴ κι᾽ ἄλλη μιὰ μικρὴ κάμαρα ἔπιαναν ὅλο τὸ ἰσόγειο πάτωμα.

   Ἰωσὴφ Κωνσταντινίδης