ΧΑΜΑΛΟΣΚΑΛΑ

Ὁ αἰωνόβιος πλάτανος τῆς χαμαλόσκαλας ζωγραφισμένος ἀπὸ τὸν κ. Νικόλαο Παλαιόπουλο.

Τὸ ἄλλοτε «μεστζίτι» ποὺ ἔκτισε ὁ Hacı Ömer efendi καὶ ἦταν τὸ παλαιότερο Ὀθωμανικὸ κτῖσμα γιὰ προσευχή, τὸ ἀνακαίνισε ἡ μητέρα τοῦ Σουλτάνου Μαχμοὺτ Α´ (1696— 1754) ἡ Saliha Sultan ἡ ὁποία ἔδωσε ἐντολὴ νὰ προστεθῇ σ᾽ αὐτὸ καὶ μιναρὲς τὸ 1710.

 

Τὸ 1876 τὸ τέμενος κάηκε ἀπὸ φωτιὰ ποὺ ἀπείλησε καὶ τὰ γύρω σπίτια καὶ τὸ 1895 μὲ χρήματα ποὺ μαζεύτηκαν ἀπὸ Τούρκους πρόκριτους τοῦ χωριοῦ ἀνοικοδομήθηκε ὅπως εἶναι σήμερα καὶ ὀνομάζεται Yeni Cami.

 

Εἶναι πέτρινο κτίσμα μὲ σκεπὴ ἀπὸ κεραμίδια ποὺ παλαιότερα φημιζόταν ὡς "Çengel Kariyesi mescidi", ἐνῶ τὸ 1964 τὸ οἴκημα βάφτηκε μὲ πράσινο χρῶμα.

 

Ὁ στενὸς καὶ λιθόστρωτος δρόμος ποὺ ὁδηγεῖ ἀπὸ τὴν κεντρικὴ λεωφόρο πρὸς τὴν μικρὴ πλατεία ὀνομάζεται Τσιναρλὶ - τζαμὶ σοκάκ, ἐνῶ τὸ διπλανὸ χωμάτινο δρομάκι ποὺ περνᾶ ἀπ᾽ τὴν εἴσοδο τοῦ ἀρχοντικοῦ τοῦ Χατζηιορδάνη (Nο 4) καὶ φθάνει μέχρι τὴν παραλία ὀνομάζεται Παζὰρ καγιγὶ σοκάκ. Οἱ δυὸ δρόμοι συναντῶνται ἐκεῖ ὅπου εἶναι κτισμένο τὸ τέμενος, ἐνῶ στὴν πλατεία ὑψώνεται ὁ τεραστίων διαστάσεων γέρικος πλάτανος. Οἱ εἰδικοὶ ἀποφαίνονται ὅτι ἔχει ἱστορία 600 καὶ πλέον χρόνων. Τὰ μεγάλα του κλαδιὰ ποὺ καλύπτουν ὅλο τὸ χῶρο τῆς πλατείας στερεώνονται μὲ διάφορα ξύλινα ὑποστηρίγματα καὶ ὁ κορμός του ποὺ εἶναι εὐμεγέθης λόγῳ πολυκαιρίας ἔχει μεγάλα κουφώματα. 

 

Τὸ «γιαλί» τοῦ Χατζῆ - Ἰορδάνη καὶ ἡ χαμαλόσκαλα σὲ πρόσφατη φωτογραφία.

 

Ὁ πλάτανος αὐτὸς περιγράφεται ἀπὸ τοὺς ἱστορικοὺς ὡς «ἱερὸ δένδρο». Στὴν πλατεία ὑπάρχει ἕνα καφενεδάκι μὲ κῆπο ποὺ φθάνει μέχρι τὴ θάλασσα. Ἐκεῖ προτοῦ κατασκευασθεῖ ἡ κεντρικὴ βαπορόσκαλα ὑπῆρχε ἀπὸ τὸ 1814 μιὰ ξύλινη ἐξέδρα, ὅπου προσέδεναν ἰδίως οἱ βάρκες, γιὰ νὰ μεταφέρουν οἱ παραγωγοὶ τοῦ χωριοῦ τὰ προϊόντα τους στὰ «παζάρια», στὶς ἀγορὲς τῆς Πόλης. Γι᾽ αὐτὸ τὸ λόγο καὶ ὁ δρόμος λέγεται «βάρκα τῆς Κυριακῆς». Ἐπειδὴ γινόταν ἡ φορτοεκφόρτωση, ὑπῆρχαν ὀργανωμένοι σὲ συντεχνία οἱ ἀχθοφόροι «οἱ χαμάληδες», ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἡ περιοχὴ πῆρε τ᾽ ὄνομα χαμαλόσκαλα .

 

Σὲ τοῦτο τὸν χῶρο τὸ μάτι εἶναι ἀδύνατο νὰ μὴν πέσῃ στὸ κόκκινο γιαλὶ τοῦ Χατζῆ-Ἰορδάνη Παυλίδη τοῦ πλουσίου καὶ ξακουστοῦ ξυλέμπορα. Μετὰ τὸν θάνατο του ἔμεινε στὸ τριώροφο αὐτὸ πελώριο κτῖσμα ὁ γιός του Δωρόθεος Παυλίδης ὁ ἔμπορος γυναικείων τσαντῶν καὶ ὁ ἀδελφός του Παῦλος ποὺ εἶχε συνεργεῖο αὐτοκινήτων Cadillac, ὅπου ἔφτιαχναν τὰ ἁμάξια τους ὅλοι οἱ κυβερνητικοὶ παράγοντες, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ οἱ πρωθυπουργοὶ τῆς Τουρκίας. 

 

Τὸ παλιὸ «καρακόλι» τὸ γιαλὶ τοῦ Σουκάρκου, τὸ γιαλὶ τοῦ Χατζῆ - Ἰορδάνη σὲ φωτογραφία τοῦ 1940. (Φωτ/κὸ ἀρχεῖο Ἰωσὴφ Κωυσταντινίδη).

 

Ὅταν τὸ ἀρχοντικὸ καὶ ἐπιβλητικὸ αὐτὸ «γιαλί» ἐγκαταλείφθηκε ἀπὸ τοὺς ἀφεντάδες του, νοικιάστηκε κατὰ τμήματα σὲ διάφορες οἰκογένειες. Ἔμειναν ἐδῶ ἡ δασκάλα τοῦ χωριοῦ Ἑλένη Λαζαρίδου καὶ ὁ Στέφος Ἀτάρογλου γιὸς τοῦ Εὐσταθίου καὶ τῆς Ζωῆς, ποὺ ἦταν ἀδελφὴ τῶν Παυλίδηδων. Τὸ κτῖσμα αὐτὸ ποὺ σήμερα εἶναι Τουρκικὴ ἰδιοκτησία κατασκευάσθηκε ἐκ νέου ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ διατηρώντας ὅμως τὴν ἀρχική του κλασικὴ γραμμή. 

 

Ἀμέσως μετὰ τὸν κολπίσκο ποὺ σχηματίζει ἐδῶ ὁ Βόσπορος ὑπῆρχε τὸ θερινὸ κτῖσμα τῆς Γερμανικῆς Πρεσβείας στὴν ὁποία χρέη φύλακα ἐκτελοῦσε ὁ μπάρμπα Σταῦρος ποὺ εἶχε γιὰ σύζυγό του τὴν Ἀροῦλα τὴν κόρη τοῦ παπᾶ Ἀναστάση. «Σ᾽ αὐτὸν τὸν κολπίσκο ἄραζαν τὰ δρομόνια ποὺ ἔφερναν τοὺς μοναχοὺς τοῦ Στουδίου καὶ τῆς Μονῆς Γαστρίων τῆς Ψαμμάθου, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἐπισκεφθοῦν τοὺς ἀδελφούς τους τῆς Μονῆς τοῦ Ἀγγέλου» ἀναφέρει ὁ Ν. Παλαιόπουλος ἀπὸ τὴν πολυετὴ ἀναγνωστική του πείρα.

  Ἰωσὴφ Κωνσταντινίδης