ΚΟΥΛΕΛΙ - Α΄

Ἡ συνοικία Κούλελι καὶ τὰ παράλια τοῦ Τσεγκιέλκιοϊ σὲ ταχυδρομικὸ δελτάριο τοῦ 1910.

 

Προτοῦ ὁ δρόμος πρὸς τὸ Βανίκιοϊ (Νικοπόλεως κόλπος) κάνει τὴ μεγάλη στροφή, στὸ ἀπόκρημνο ἀκρωτήρι ποὺ συναντᾶμε, τελειώνουν τὰ σύνορα τοῦ Τσεγκέλκιοϊ. Ἡ ἀρχαία ἱστορία σὲ πολλὰ σημεῖα συμπίπτει στὸ ὅτι τὸ τελευταῖο αὐτὸ τμῆμα τοῦ χωριοῦ ἦταν τὸ «Ναυσιμάχειο Ἀκρωτήριο» μὲ τὴ μικρὴ σὲ ἀριθμὸ κατοίκων συνοικία «Πρόχθος».

 

«Γιὰγ-μπουρνοῦ καὶ Πρόχθος. Εἶχε τὰ μοναστήρια τοῦ Ταξιάρχη καὶ τῆς Παναγίας» γράφει ὁ ἄγνωστος συγγραφέας μὲ τ᾽ ἀρχικὰ Β.Χ.Ε.Α., ἐνῷ ὁ Στ. Βουτυρᾶς μὲ πιὸ σαφῆ τοποθέτηση περιγράφει: «Ἔνθα ἢν ἐκ πολλῶν παραδόσεων καὶ ἐκ λειψάνων ἀρχαίας οἰκοδομῆς πρὸ πολλῶν κειμένων τεκμαιρόμεθα, Μονὴ καὶ Ναὸς τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου, ἄλλοτε μὲν ἑλκύοντας πολὺν κόσμο (2α Μαΐου) κατόπιν δὲ περιληφθέντες ἐν τῷ στρατώνι τοῦ ἱππικοῦ. Ἐκεῖ ποὺ ἴσως ἔκειτο ὁ Ναὸς τοῦ Ἀρχαγγέλλου Μιχαὴλ καὶ Γαβριὴλ (Ταξιαρχῶν) ἀντικρύζων περίπου αὐτὸν τῶν Ἑστιῶν».

 

Ἀπὸ τὸν ναὸ αὐτό ποὺ βρισκόταν στὴν περιοχὴ Κούλελι καὶ ἐκεῖ, ὅπου εἶναι ἐγκατεστημένος σήμερα ὁ στρατώνας, ἀνακαλύφθηκαν ἐρείπια ἐσωτερικοῦ χώρου καὶ ἐπιτύμβιες πλάκες ποὺ ἀνήκαν σὲ παλαιὸ ναό. Ἐπίσης σὲ διάφορες ἀνασκαφὲς βρέθηκαν ὑάλινα βραχιόλια, σταυροί, δωρήματά, ποὺ δείχνουν ὅτι ἦταν κάποτε τόπος νεκροταφείου, ὅπως συνήθιζαν να ἔχουν οἱ Βυζαντινοὶ σὲ περίβολο τοῦ ναοῦ, ποὺ κατὰ τὰ φαινόμενα δὲν εἶχε μακρὸ χρόνο ζωῆς. 

 

Τὸ Τσεγκιέλκιοϊ ὅπως φαίνεται ἀπὸ τὴν Ξυροκρήνη καὶ τὸ Μέγα Ῥεῦμα,  σὲ γκραβούρα τοῦ 19ου αἰῶνα.

 

Σὲ νεότερη ἔρευνα ἀρχαιολόγου ἐρευνητὴ ποὺ δημοσιεύτηκε στὸν Κ - ΚΒ´ τόμο τῶν ἀρχείων τοῦ Ἑλληνικοῦ Φιλολογικοῦ Συλλόγου Κων/πόλεως  συναντᾶμε τὴν παρακάτω ἀφήγηση: «...Ὁ δὲ ναὸς τοῦ Ἀρχαγγέλου Μιχαὴλ ὁ παρὰ τοῦ αὐτοῦ αὐτοκράτορας (Ἰουστινιανοῦ) πλουσιότερος καὶ μείζων ἢν πρότερον ἐπὶ τοῦ στόματος τοῦ Βοσπόρου ἐγερθεὶς κατὰ τὴν πρὸς τοῦ  Εὐξείνου δεξιὰν ἀκτὴν ἐν τόπῳ καλουμένου κοινῶς τότε Πρόχθους διὰ τὸ προσάκτιον αὐτοῦ καὶ τὴν ἄμεσον μετὰ τῶν ναυτιλομένων καὶ ἐμπορευομένων ἐπικοινωνίαν, περιεβλήθη ὑπὸ πλατείας ἀγορᾶς, χερσωθέντος τοῦ ἐκ πετρῶν πρὸς τὴν θάλασσαν προβάλλοντος χώρου τοῦ ναοῦ ἔνθα ἡ θάλασσα ἐτέλει ἤρεμος ὑπεράγαν».
 

Μὲ τὸν γλαφυρὸ αὐτὸ τρόπο ποὺ περιγράφεται ὁ ναὸς τῶν Ταξιαρχῶν, βλέπουμε πὼς ὑπάρχει ἀπολύτη συνάρτηση τῆς περιγραφῆς ποὺ σῴζεται καὶ ἀπ᾽ τὸν ἱστορικὸ Προκόπιο ὁ ὁποῖος παρατηρεῖ ὅτι: «... μετὰ τὴν παραλίαν ἀγοράν, πρόκειται, τοῦ ναοῦ αὐλή, κατασκευασμένη ἐκ λευκῶν καὶ ὡραίων μαρμάρων ὥστε οἱ περιπατοῦντες ἐκεῖ ἀφ᾽ ἑνὸς μὲν τέρπονται ἐκ τῆς εὐπρεπείας τῶν λίθων, ἀφ᾽ ἑτέρου δὲ χαίρουσι πρὸς τὴν ὄψιν τῆς θαλάσσης καὶ ἐναβρύοντα πρὸς τὰς κοινὸς αὔρας τὰς ἐξεγειρομένας ἀπὸ τῶν κυμάτων καὶ τῶν ἐν τῇ γῇ ὑψουμένων λόφων». Ἐξάλλου σὲ δελτίο ποὺ δημοσίευσε ἡ κοινότητα ἀναγράφεται ὅτι «ὁ Ἰουστινιανὸς ἐπὶ θέσεως ὑψηλῆς καὶ πετρώδους, ἔκτισε τὸν Ναὸν τοῦ Ἀρχιστρατήγου Μιχαὴλ καὶ πλησίον αὐτοῦ τὸν τῆς Θεοτόκου», πού, ὅπως ἀναφέρουν οἱ διάφοροι μελετητές, πρόκειται για τὸν παρακείμενο ναὸ τῆς Μονῆς Μετανοίας. 

 

Οἱ Βυζαντινοὶ «Πρόχθοι» ὅπου βρισκόταν τὸ Ἁγίασμα τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου.

 

Ὅλα τὰ παραπάνω συνηγοροῦν ὅτι πρόκειται γιὰ περιοχὴ μὲ ἀκρωτῆρι ἀπότομο καὶ ἀπόκρημνο ποὺ κάνει τὴν ἐξοχή της στὸν Βόσπορο. Ἀκόμη πιὸ κατατοπιστικὴ εἶναι ἡ περιγραφὴ γιὰ τὴ θέση τοῦ ἀκρωτηρίου ποὺ δέρνεται ἀπὸ τὰ κύματα καὶ δέχεται τοὺς ἰσχυροὺς ἀέρηδες ποὺ ἔρχονται  ἀπὸ τὸν πορθμὸ τοῦ Βοσπόρου. Ἐπομένως στὰ δαντελένια αὐτὰ παράλια τὰ πλούσια σὲ ἀκρωτήρια καὶ κόλπους, ἔκτισε ὁ Ἰουστινιανὸς τὸν ναὸ τῶν Ταξιαρχῶν. «Κείμενον κατ᾽ ἀντίκρυ τοῦ ἀκρωτηρίου τῶν Ἑστιῶν (Μέγα Ῥεῦμα)» ὅπως μᾶς πληροφορεῖ καὶ ἕνας ἀπὸ τοὺς ἐξερευνητὲς τῆς ἱστορίας τῆς Κωνσταντινουπόλεως.

 

Ὁ Ἀρχάγγελος θεωρεῖτο ἀπὸ τοὺς Βυζαντινοὺς ὡς προστάτης τοῦ Στενοῦ, γι᾽ αὐτὸ εἶχαν κτισθεῖ τέσσερις ναοὶ Ἀρχαγγέλου κατὰ μῆκος τοῦ Βοσπόρου. Οἱ δύο στὴν Εὐρωπαϊκὴ ἀκτὴ στο Ῥούμελι - Καβὰκ καὶ στὸ Μέγα Ῥεῦμα καὶ οἱ δύο στην Ἀνατολικὴ ἀκτὴ στο Ἀνατὸλ - Καβὰκ καὶ στὸ Τσεγκέλκιοϊ ἔτσι ἀκριβῶς ποὺ ν᾽ ἀντικρίζει ὁ ἕνας τὸν ἄλλο.

 

Ἀπὸ τὸ «πᾶμε εἰς τ᾽ Ἀγγέλου» κατὰ τὴν λαϊκὴ ἔκφραση, λέγεται ὅτι προῆλθε ἡ ὀνομασία Τσεγκέλκιοϊ, ὅπως ὑποστηρίζουν καὶ ἀρκετοὶ ἐρευνητές, ἰδιαίτερα αὐτοὶ ποὺ ὑποστηρίζουν τὴν ταύτιση τῆς ὀνομασίας μὲ τὸν ναὸ τῶν Ἀρχαγγέλων, ποὺ ἀποδεδειγμένα ἦταν κτῖσμα, τοῦ Ἰουστινιανοῦ (527 - 565 μ.Χ.). Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὀνομασία Ἀγγελοχώρι δὲν ὑπάρχει κάτι τὸ σχετικὸ ποὺ νὰ μαρτυρῇ τὴν ἐπικράτηση του, οὔτε ὅμως ὑπάρχουν πηγὲς ποὺ νὰ τὴν τεκμηριώνουν. 

 

Ἡ συνοικία τοῦ Κούλελι, ὅπου αἰχμαλωτίζεται ἡ ματιὰ ἀπὸ μέρη σαγηνευτικῆς φωτεινότητας καὶ ὁμορφιᾶς.

 

Ἡ περιοχὴ τοῦ Κούλελι ὡς τοπίο περιγράφεται μὲ σαφήνεια ἀπὸ τὸν Π. Γύλλιο τὸ 1540, ὁ ὁποῖος συμπεραίνει ὅτι παλαιότερα ὑπῆρξαν στὴν περιοχὴ λατομεῖα καὶ ἡ ἀφαίρεση τμήματος γῆς δημιούργησε τὴ σημερινὴ ἐμφάνιση καὶ διαμόρφωσε τὸν τόπο σὲ ἀπόκρημνο καὶ μὲ ἀπότομη κλίση.  Ὁ Γύλλιος ξεναγώντας μας, στὴ σημερινὴ αὐτὴ περιφέρεια τοῦ Τσεγκέλκιοϊ λέει ὅτι οἱ Ἕλληνες τ᾽ ὀνόμαζαν Cieri ἀγνοώντας τὴν ὀνομασία τῶν χρόνων τοῦ Ἰουστινιανοῦ ποὺ ἀποκαλεῖτο Βρόχθων ἢ Κρόχθων, "Iustiniani apellatum Crochon sive Brochon". Ἀνατρέχοντας στους χρόνους τοῦ Προκοπίου καὶ στὰ ἱστορικά του σημειώματα διαπιστώνουμε ὅτι ἡ ὀνομασία τῆς περιοχῆς φερόταν ὡς Κρονίνιο ἢ Βρονίκιο, ἴσως ἀπὸ τὸ μακρὺ σὲ μῆκος κράσπεδο, πιθανὸ λιμενοβραχίονά, ποὺ βρισκόταν σὰν ἐξοχὴ στὴ θάλασσα. "In margine quidam literis antipuis eundem locum notat Chronychion sive Bronychion".

 

Ἀμέσως μετὰ τὴν περιοχὴ Πρόχθων ὑπάρχει μικρότερο σ᾽ ἔκταση ἀκρωτῆρι μὲ τ᾽ ὄνομα τοῦ Προφήτου Ἠλιοῦ καὶ ἡ ἐσοχὴ ποὺ παρουσιάζεται σὲ σχῆμα μεγάλου κόλπου καλεῖται « Φυλακαὶ κόλπος». Τὸ τμῆμα αὐτὸ τοῦ χωριοῦ εἶναι ἡ σημερινὴ συνοικία τοῦ Kuleli καὶ σύμφωνα μὲ αὐτόπτη γεωγράφο ἱστορικὸ τὸ Γύλλιο ὑπῆρχε τὸ 1540 κτισμένος «περικαλλὴς Πύργος» γύρῳ ἀπὸ τὸν ὀποῖο ἀπλωνόταν οἱ αὐτοκρατορικοὶ κῆποι καὶ τὸ πυκνὸ ἀπὸ δένδρα δάσος ποὺ ἔφθανε μέχρι τὶς κορφὲς τῶν βουνῶν. «...,Ὕψωμα κατάλληλος πρὸς κατόπευσιν ὅλης τῆς Κωνσταντινούπολης καὶ δὴ τοῦ Βοσπόρου. Ἄλλοτε δι᾽ ἑπτὰ κανονιοβολισμῶν ἠγγέλοντο ἐντεῦθεν εἰς τοὺς κατοίκους τῆς πόλεως αἱ πυρκαϊαί».

 

Ὁ κατεξοχὴν ἐξαίρετος χαρτογράφος τοῦ Βοσπόρου τὸ 1856, Hammer χρησιμοποιεῖ γιὰ τὸ Kuleli καὶ τὸ μικρό του ἀκρωτήρι, τὴν ὀνομασία «Ἐλαίας μύτη» ἐνῷ τὸ ὄρος Μπουλγουρλοῦ τὸ καταγράφει σὰν «ὄρος Ἐλαιῶν». Δὲν ἀποκλείεται τὸ κατάφυτο ἀπὸ ἐλαιόδενδρα τμῆμα τοῦ βουνοῦ νὰ ἔφθανε μέχρι τὸ ἀκρωτήρι ποὺ πῆρε καὶ τὸ ἀντίστοιχο ὄνομα. 

 

Ἡ στρατιωτικὴ σχολὴ Κούλελι ὅπως ἦταν τὸ 1890. (Ἀπὸ τὸ βιβλίο "Kayıklar").

 

Ἡ πρώτη Ὀθωμανικὴ ἐγκατάσταση στὴν περιοχὴ ἔγινε τὸ 1520 ἐπὶ Σουλτάνου Σουλεϊμὰν Α´(1520 - 1566). Ἐπειδὴ ὁ τόπος ἦταν ἀπόμερος καὶ σχεδὸν ἀκατοίκητος οἱ μετέπειτα Σουλτάνοι συνήθιζαν νὰ τὸν χρησιμοποιοῦν ὡς τόπο ἐξορίας. Τὸ «Φυλακαὶ Κόλπος» ποὺ χρησιμοποιεῖται ἀπὸ πολλοὺς ἱστορικοὺς ἔχει σχέση μὲ διάφορες ἐκτοπίσεις αὐτοκρατορικῶν μελῶν ὅπως αὐτὴ τοῦ Μουρὰτ Δ´ (1623-1640), ὁ ὁποῖος εἶχε φυλακίσει ἐδῶ τὰ τέσσερα παιδιά του ἀπὸ τὰ ὁποῖα διασώθηκε ἀπ᾽ τὸν θάνατο ὁ μετέπειτα Σουλτάνος Ἰμπραχὴμ Α´ (1640-1648), ποὺ διέφυγε τὴν ἐξορία καὶ ἔζησε ἀρκετὰ χρόνια μέσα στὸ πυκνὸ δάσος πού, ὅπως προαναφέρθηκε, περιστοίχιζε τὸν Πύργο.

 

Τὸ 1792 ὁ Σουλτάνος Ἀχμὲτ Γ´ ἔδωσε ἐντολὴ στὸν πολύφημο Νταμὰτ Ἰμπραχὴμ Πασᾶ, τὸν Βεζύρη του νὰ κατεδαφίσῃ τὸν Πύργο ἢ τὸν Κουλᾶ μὲ σκοπὸ νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ οἰκοδομικὸ ὑλικὸ γιὰ τὶς ἀνάγκες τοῦ Kağıthane Saray ποὺ οἰκοδομήθηκε στὰ βάθη τοῦ Κερατείου Κόλπου ἐκεῖ ὅπου συναντῶνται ὁ Κύδαρης καὶ ὁ Βορβύσης ποταμός. Ἀπὸ τὶς περιγραφὲς αὐτὲς τοῦ Ἀρμένιου ἱστορικοῦ Ἱππότη (1758 - 1833) προκύπτει ἐπίσης ὅτι ὑπῆρχε δρόμος ποὺ ὁδηγοῦσε ἀπὸ τὸν Πύργο στὸ Ἁγίασμα τοῦ Ἁγ. Ἀθανασίου, ὅπου ὁ ἱστορικὸς διαπιστώνει τὴν ὕπαρξη πολύπλευρης μαρμάρινης πλάκας μὲ χαραγμένο τὸ σύμβολο τοῦ Σταυροῦ, ποὺ δηλώνει τὴν ὕπαρξη παλαιοῦ Βυζαντινοῦ ναοῦ. 

 

Ἡ στρατιωτικὴ σχολὴ Κούλελι ὅπως εἶναι σήμερα. (Φωτ/φία Δημ. Παλαβίδη).

 

Ὅσον ἀφορᾶ τὸ περιηγητικὸ τμῆμα τῆς ἀφήγησης παρατηροῦμε ὅτι ὁ ἱστορικὸς τοποθετεῖ σὲ παράλιο χῶρο εἰδικὰ κατασκευασμένες ἐγκαταστάσεις, ὅπου ἐκπαιδεύονταν ἐπίλεκτα τμήματα σουλτανικῆς φρουρᾶς.

 

Συνήθως οἱ Ὀθωμανοὶ κατεδάφιζαν ἑλληνικὰ κτίσματα, γιὰ νὰ οἰκοδομήσουν τὰ δικά τους ἀνάκτορα καὶ τζαμιά. Ὁ λόγος τῆς καταστροφικῆς αὐτῆς μανίας ἦταν ἁπλός. Τὸ μάρμαρο καὶ ἡ κατάλληλη  πέτρα ἦταν δυσεύρετα ὑλικὰ στὰ κοντινὰ μὲ τὴν Κωνσταντινούπολη προάστεια, ἐνῷ ἡ κατεδάφιση ἀρχαίων καὶ ἱστορικῶν μνημείων ἦταν εὔκολη καὶ προσιτὴ διαδικασία. Ἔτσι ἐξηγεῖται εὔκολα γιατὶ σὲ λίγους αἰῶνες ἐξέλειπαν τόσα καὶ τόσα ἱστορικὰ μνημεῖα, πού, ἂν ὑπῆρχαν, θὰ διαφώτιζαν πολὺ τὴν ἱστορικὴ ἔρευνα γύρῳ ἀπὸ τὸ Βυζάντιο, γιὰ τὸ ὀποῖο παρουσιάζονται χρονολογικὰ κενὰ καὶ ἱστορικὰ ἀνεξιχνίαστα σημεῖα.

 

Ἐκεῖ ποὺ ἦταν ὀρθωμένος ὁ Πύργος ἡ περιοχὴ σχημάτιζε μία ἀπότομη ἐξοχὴ στὸν Βόσπορο. Ὁ τόπος καλεῖται ἀπὸ τοὺς ἱστοριογράφους ὡς Ναυσιμάχειο ἀκρωτήριο. Ὁ συνδυασμὸς τῆς ὑπαρξης τοῦ Πύργου σὲ μία πολεμοχαροὺς ὀνομασίας περιοχὴ δίνει τὴν εὐκαιρία νὰ συμπεράνῃ κανεὶς ὅτι συνέβησαν κατὰ καιροὺς πολεμικῆς ὑφῆς ἐπιχειρήσεις καὶ ἡ περιοχὴ εἶχε ἀνάγκη προστασίας ἀπὸ θαλασσίους εἰσβολεῖς.

 

Μέχρι τὸ 1850 οἱ βάσεις τοῦ πύργου καὶ τὰ λίθινα ὑπολείμματα σῴζονταν στὴν περιοχή, ἐνῷ τὰ πέριξ αὐτῆς δασώδη τμήματα χρησιμοποιήθηκαν, ὅπως γράφει ὁ Σκ. Βυζάντιος, ὡς « κυνοκομεῖο ». Σὲ τοῦτο τὸ σημεῖο ὑπάρχει κάποιο μεταφραστικὸ λάθος. Τὸ «κυνοκομεῖο» ποὺ ἀναφέρει ὁ συγγραφέας καὶ τὸ μεταφράζει ἀπὸ τὸ Samsunhane εἶναι λαθεμένο. Ἡ λέξη Samsun  στὴν Τουρκικὴ γλῶσσα ἔχει διπλὴ ἔννοια. Ἔτσι, ὅπως ἀναφέρθηκε, σημαίνει σκῦλος, εἶδος μολοσσοῦ καὶ ἀπὸ τὴν ἔννοια αὐτὴ παρασυρόμενος ἔδωσε στὴν περιοχὴ τὴν ἰδιότητα νὰ φιλοξενῇ σκύλους. Ἐνῷ, ἀντίθετα, ἡ λέξη Samsuncu σημαίνει ἰδιαίτερο τάγμα ἀρχαίου τουρκικοῦ στρατοῦ. Ὅτι ὁ τόπος μέχρι καὶ τὸ 1828, ὅπου συνεχίζονταν οἱ ἐργασίες οἰκοδομῆς στρατιωτικῶν ἐγκαταστάσεων, φιλοξενοῦσε τὸ Μποσταντζιλὰρ ὀτζαγὶ δηλαδὴ τὸ σῶμα τοῦ στρατοῦ μὲ ἀρχηγὸ τὸν Μποσταντζίμπαση ποὺ ἦταν τεταγμένο στην αὐτοκρατορικὴ φρουρὰ εἶναι, ἂν μή τι ἄλλο, βέβαιο καὶ βιβλιογραφικὰ τεκμηριωμένο ἀπὸ τοὺς ξένους καὶ Ὀθωμανοὺς ἱστορικούς.

 

Συνήθως σὲ τοῦτο τὸ χῶρο τῶν Φυλακῶν οἱ Μποσταντζίδες κρατοῦσαν ἔγκλειστους, πρόσωπα ὑψηλὰ ἱστάμενα, ὅπως φαίνεται ἀπὸ τὶς δύο περιπτώσεις ποὺ ἀξίζει τὸν κόπο νὰ ἀναφερθοῦν.

 

Ἡ πρώτη ἀφορᾶ τὰ γραφόμενα τοῦ Ἐπισκόπου Θῆρας Ζαχαρία Μαδᾶ, ποὺ ἔχει σχέση μὲ τὴ βιογραφία τοῦ ἀπὸ Χαλκηδόνος Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου Ἀγαθαγγέλου «... ὁ Ἀγαθάγγελος ὡς καὶ ὁ Ἄνθιμος ἀνέβη εἰς τὸν Πατριαρχικὸν Θρόνον ἀπὸ τῆς τοῦ Μποσταντζήμπαση φυλακῆς, ὅπου ἀπὸ τὸ 1821 μέχρι τὸ 1827 ἐφυλακίζοντο διάφοροι ὁμοῦ κατὰ διαδοχὴν οἱ ἀρχιερεῖς εἰς ἐνέχυρον τῆς πρὸς τὴν Τουρκικὴν κυβέρνησιν τῶν Χριστιανῶν ὑπηκόων, πίστεως καὶ ὑποταγῆς. Τὸν δὲν Ἀγαθάγγελον διεδέχθη εἰς τὴν φυλακὴν τῇ 2ᾳ Σεπτεμβρίου 1826 ἔτους ὁ ἐξ Ἄνδρου τότε Βιζύης ἐνάρετος καὶ πεπαιδευμένος Μητροπολίτης Ἰωάσαφ Μαρμαρᾶς, ὅστις ἔπαθε μὲν πολλὰ καὶ παντοία δεινὰ ὅτε ἐποίμενε τὴν τῆς Βιζύης ἐπισκοπήν, ἀφαρπαχθεὶς ὑπὸ τῶν Τούρκων καὶ κινδυνεύσας πολλάκις καὶ αὐτὴν τὴν ζωήν, ἔπαθε δὲ καὶ ἀφορητότερα, ὅτε ἐμβληθεὶς τῆς τὴν τρομερὰν τοῦ Μποσταντζήμπαση φυλακὴν ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους, ὁλόκληρον ἔτος ὑπέμεινεν πολυειδεὶς δεινοπαθήσας καὶ κινδύνους τῆς ζωῆς προσαποκτήσας ἐν τῇ φυλακῇ καὶ τὸ πάθος τῆς λιθιάσεως......».

 

Εἶναι, ὅπως διαπιστώνουμε, μία περιγραφὴ τῶν βασανιστηρίων ποὺ συνέβαιναν στ᾽ ἄδυτα ὑπόγεια τοῦ κόλπου τῶν Φυλακῶν ἀπὸ τοὺς Μποσταντζῆδες.

 

Ἄλλη μία μαρτυρία ποὺ προέρχεται αὐτὴ τὴ φορὰ ἀπὸ Τουρκικὲς πηγὲς δίδει ἐμφαση στὸ ρόλο ποὺ διαδραμάτιζαν οἱ ἐπίλεκτες αὐτὲς ὁμάδες τοῦ στρατοῦ ποὺ εἶχαν τὴν ἕδρα τους καὶ τὶς ἐγκαταστάσεις τους στὸ Κούλελι τοῦ Τσεγκέλκιοϊ.

 

Μὲ ἐπικείμενο τὸ φόβο τῆς πρόωρης διαδοχῆς του, ὁ Σουλτάνος, Σελὶμ Α´ (1761 - 1808): διέταξε νὰ θανατώσουν τὸν πεντάχρονο γιό του τὸν Σουλεϊμὰν Χὰν σὲ τοῦτο τὸν κῆπο τοῦ Πύργου ὅπου στρατοπέδευαν οἱ Μποσταντζῆδες. Ὁ Δήμιος, ποὺ στὴν περίπτωση αὐτὴ ἦταν ὁ Μποσταντζήμπασης, ὁ ἔμπιστος ἀρχιφύλακας τοῦ Σουλτάνου, προφανῶς πλουτισμένος ἀπὸ ἀνθρωπιστικὰ αἰσθήματα, προσποιήθηκε ὅτι ὑπάκουσε, ἀλλὰ δὲν ἐκτέλεσε τὸν διάδοχο τὸν ὁποῖο μὲ κάθε μυστικότητα καὶ προσωπικὴ μέριμνα ἐφύλαξε σὲ ἀπόμερο σημεῖο τοῦ κήπου ἐπὶ τρία χρόνια. Ὅταν κάποτε ὁ Σουλτάνος γύρισε ἀπὸ τὴν Αἴγυπτο, ὅπου εἶχε νικήσει τοὺς ἐχθροὺς τοῦ θρόνου, ἄρχισε νὰ αἰσθάνεται τύψεις καὶ κάλεσε τὸν Δήμιο στὸν ὁποῖο ἐκμυστηρεύθηκε τὸν πόνο του. «Ἐκανα μεγάλο λάθος» τοῦ εἶπε «Τί θ᾽ ἀπογίνει τώρα αὐτὴ ἡ Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία χωρὶς διάδοχο;». Ὁ Μποσταντζήμπασης τότε μεταβαίνοντας στὸν Κουλᾶ πῆρε τὸν μικρὸ διάδοχο καὶ τὸν παρουσίασε στὸν Σουλτάνο ζητώντας νὰ τὸν τιμωρήσῃ γιὰ τὴν παράβαση τοῦ καθήκοντος καὶ τὴν ἀθέτηση τῆς ἐντολῆς του. Φυσικὰ μόνο κάτι τέτοιο δὲ συνέβηκε. Σ᾽ ἀντάλλαγμα τῆς ἐνέργειας του αὐτῆς ὁ Μποσταντζήμασης ἔγινε ἔπαρχος τῆς Αἰγύπτου καὶ ὁ Σουλεϊμὰν διαδέχθηκε τὸν πατέρα του στον θρόνο, γιὰ νὰ διανύσῃ ἡ αὐτοκρατορία μία γόνιμη περίοδο τέτοια ποὺ νὰ δοθῇ στὸν σουλτάνο τ᾽ ὄνομα ὁ «Μεγαλοπρεπής».

Αὐτὴ ἡ ἱστορία συνδέεται μὲ κάποιο γέρικο σήμερα πλάτανο τὸν ὀποῖο λέγεται ὅτι φύτευε ὁ Σουλτάνος Σελὶμ στὸν ὑποτιθέμενο τόπο θυσιαστηρίου, ἐνῷ, παράλληλα, δόθηκε ἐντολὴ γιὰ τὴν ἀνέγερση στρατιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων, ἀπ᾽ ὅπου θ᾽ ἀποφοιτοῦσαν οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Στρατοῦ. Ὁ ἴδιος ἱστορικὸς παραθέτει καὶ ἄλλη μία περίπτωση φυλάκισης, γιὰ τὴν ὁποία γράφει «....Ὁ Κιουτσοὺκ Ἀχμὲτ Πασάς, ὅταν συνέλαβε τὸν Ἰλγιὰς Πασὰ ποὺ μετὰ τὴν ἐπαναστατική του δράση ὀχυρώθηκε στὸν Πύργο τῆς Περγάμου, τὸν μετέφερε καὶ τὸν ἔκλεισε στὰ δεσμωτήρια τοῦ κόλπου τῶν Φυλακῶν...». Κατὰ διαστήματα ὑπῆρξαν πολλὲς τέτοιου εἴδους μετατοπίσεις ἐπιφανῶν ἀνδρῶν σὲ τούτα τὰ κρατητήρια ποὺ εἶτε ἀπὸ ἄγνοια εἶτε ἀπὸ σκοπιμότητα ἀποσιωπήθηκαν ἀπὸ τοὺς ἱστορικούς.

 

Μέχρι τὸ 1828, ὅπου συνεχίζονταν οἱ ἐργασίες οἰκοδομῆς τοῦ Στρατιωτικοῦ συγκροτήματος, ὁ χῶρος φιλοξενοῦσε τοὺς ἑκάστοτε Μποσταντζιμπασίδες τῶν Ἀνακτόρων, ἐνῷ ἐπὶ Σουλτάνου Μαχμοὺτ Β´ (1808 - 1839) χρησιμοποιήθηκε ὡς χῶρος ἐξάσκησης τῶν στρατιωτῶν. Ὁ Σουλτάνος, ποὺ διακατεχόταν ἀπὸ μανία οἰκοδομῆς, ἔκτισε στὴν παραλία ἕνα μικρὸ ἠσυχαστήριο θέρετρο, ὅπου κατέλυε εἰδικὰ τὴν ἐποχὴ τοῦ Ῥωσικοῦ πολέμου (1826). 

 

Τὸ τέμενος τοῦ Καϊμὰκ Μουσταφὰ πασᾶ στὸ Κούλελι, ὅπως ἦταν τὸ 1890.

 

Τὴν ἐποπτεία τῆς οἰκοδομῆς τοῦ Στρατιωτικοῦ Μεγάρου, ποὺ ἔχει 150 μ. προσόψη, εἶχε ὁ Χοσρὲφ Μεχμὲτ πασά, ὁ ὁποῖος προφανῶς γιὰ τὴ διαιώνιση τῆς ἱστορίας τοῦ τόπου ἀνέγειρε στὰ δύο ἄκρα τοῦ κτιρίου δύο «κουλάδες», ποὺ μὲ κάποια δόση φαντασίας νὰ θυμίζουν τὸν Βυζαντινὸ Πύργο. Τὴν ἴδια ἐποχὴ (1828) στὸν παρακείμενο θαλάσσιο χῶρο κτίσθηκε καὶ τὸ τέμενος τοῦ Καϊμὰκ Μουσταφὰ Πασά, ποὺ ἀποκαλεῖται Κούλελι Μπαχτσὲ Μεστζιντί, στὸ ὀποῖο μετέβαινε συχνὰ ὁ Σουλτάνος γιὰ τὴν προσευχὴ τῆς Παρασκευῆς καὶ μετὰ ἐπιθεωροῦσε τὶς στρατιωτικὲς μονάδες καὶ παρακολουθοῦσε τὶς ἀσκήσεις τῶν μελλοντικῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ. Λίγα χρόνια μετὰ δίπλα ἀκριβῶς στὸ τζαμὶ οἰκοδομήθηκε ἀπὸ τὸν ἴδιο καὶ μία μικρὴ βρύση.

ΔΕΙΤΕ ΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ...