ΙΣΤΟΡΙΚΟ Μ.Γ.Σ.

1454-2004
550 χρόνια, στὴν ὑπηρεσία, τῆς Παιδείας

Στὸ περιώνυμο αὐτὸ ἱστορικὸ καθίδρυμα ἔχουν μαθητεύσει ἀνώτατοι κληρικοὶ τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ἡγεμόνες τῶν παραδουναβίων ἐπαρχιῶν, λογάδες τοῦ γένους, κληρικοὶ καὶ λαϊκοὶ καὶ γενικὰ ὅλα τὰ ἡγετικὰ στελέχη τῶν χρόνων μετὰ τὴν Ἅλωση (Σχολάρχες, Πατριάρχες, Μητροπολῖτες Οἰκουμενικοῦ θρόνου, ὑπουργοί, βουλευτὲς ἑλληνικῆς καὶ τουρκικῆς βουλῆς, πρόξενοι, μορφωτικοὶ ἀκόλουθοι, πρέσβεις, πανεπιστημιακοὶ καθηγητές, ποιητές, λογοτέχνες κ.ἄ.).

 Ἡ Σχολὴ ἀλλάζει συχνὰ οἴκημα ἀλλὰ καὶ συνοικία μέσα στὴν Πόλη μέχρις ὅτου ἐγκαθίσταται τὸ 1849 ὁριστικὰ στὸ Φανάρι στὸ σημερινὸ ἐπιβλητικὸ κτίριο ποὺ δεσπόζει στὸν Κεράτιο κόλπο, στὴ συνοικία τοῦ Μουχλίου, κοντὰ στὸν ὁμώνυμο ναὸ τῆς Παναγίας.

 Ἡ «Μεγάλη τοῦ Γένους Σχολή» ὑπῆρξε τὸ κέντρο τῆς πνευματικῆς ἀπολυτρώσεως τοῦ Ἐλληνισμοῦ καὶ ἡ κολυμβῆθρα τῆς ἀναγεννήσεως του. Κουβαλώντας τὴ μεγάλη ἱστορία καὶ παράδοση της, συνεχίζει στὶς μέρες μας νὰ προσφέρῃ ἀληθινὴ παιδεία στοὺς μαθητές της.

Ἡ Σχολὴ ἔφθασε σὲ μεγάλη ἀκμὴ ἀπὸ τὸ τέλος τοῦ 16ου αἰῶνος, στὶς μέρες τοῦ ἀοιδίμου Πατριάρχου Ἱερεμία τοῦ Β´. Κυρίως δὲ ἤκμασε ὅταν ἔσαξαν σὲ αὐτὴν οἱ ἀδελφοὶ Ἰωάννης καὶ Θεόδωρος οἱ Ζυγομαλάδες μὲ Σχολάρχη τὸν διάσημο Γεώργιο τὸν Αἰτωλὸ καὶ ἀργότερα τὸν Ἀριστοτελικὸ καὶ Ἰατροφιλόσοφο Λεονάρδο τὸν Μηνδόνιο.

 

Στὶς ἀρχὲς τοῦ 19ου αἰῶνος, ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῆς Σχολῆς ἐπιτελέσθη προσφορὰ στὴν διάσωση καὶ διάδωση τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσας σπουδαία λεξικογραφικὴ ἐργασία "Η ΚΙΒΩΤΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ" στὴν ὁποία πῆρε μέρος καὶ ὁ πολὺς Νικόλαος Λογγάδης.

 

Τὴν ἐποχὴ αὐτὴ ἀπὸ τὰ πέρατα τῆς αὐτοκρατορίας καταφθάνουν στὴν Πόλη νέοι ὀρθόδοξοι καὶ ὁμόδοξοι γιὰ νὰ συμπληρώσουν τὶς σπουδές τους μὲ τὸ πλουσιότατο πρόγραμμα τῆς Σχολῆς, ποὺ ὅπως ἤδη προαναφέραμε, ἔφθασε σὲ μεγάλη ἀκμὴ καὶ ἔγινε σπουδαῖο πνευματικὸ κέντρο τῶν ὁμογενῶν, μὲ τὴν ἐπωνυμία:

"ΠΡΩΤΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ
ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ".

Οἱ ἀπόφοιτοι τῆς Μεγάλης Σχολῆς ἀπετέλεσαν ἀργότερα τὴν ἠγετικὴ τάξη τῆς Ὀμογενειακῆς καὶ τῆς Ὀθωμανικῆς κοινωνίας. Διευθυνταὶ τῆς Σχολῆς, ποὺ τηροῦσε ἀδιάκοπα τὴν Ἑλληνικὴ Ὀρθόδοξη πνευματικὴ παράδοση, ὑπῆρξαν καὶ ἐκπαίδευτοι κληρικοὶ ὅπως ὁ Ἰωάννης ὁ Ἀναστασιάδης, ὁ μετέπειτα Μητροπολίτης Καισαρείας Εὐστάθιος ὁ Κλεόβουλος, ἀπὸ συνοδικοὺς Ἀρχιερεῖς , ἀπὸ λαϊκοὺς καὶ ἀπὸ μέλη τοῦ Μεικτοῦ Συμβουλίου.

 

Σκοπὸς τῆς Σχολῆς ἦταν ἕνας καὶ μοναδικός: Ἡ μόρφωση τῆς ὀμογενειακῆς νεότητας, ποὺ ἐνυπῆρχε στὴν ἐπικράτεια τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Οὐδέποτε λειτούργησε μέσα σὲ πνεῦμα προσηλυτισμοῦ παρὰ μόνον κατέβαλε ἀκάματες προσπάθειες γιὰ τὴ συντήρηση καὶ ἐνδυνάμωση τῶν πνευματικῶν ἀξιῶν καὶ τῆς θρησκευτικῆς πίστης τοῦ γένους.

 

 

Παλαιότερα ἡ Σχολὴ φέρεται νὰ λειτουργῇ μὲ δύο τμήματα: τῶν Γραμματικῶν καὶ τῶν Φιλοσοφικῶν. Τὸ δεύτερο προσδίδει στὴ Σχολὴ τὸν τίτλο «ΑΚΑΔΗΜΙΑ», κατὰ τὸν 17ο καὶ 18ο αἰῶνα. Ἀνάμεσα στὰ ἔτη 1904 - 1919 λειτουργεῖ καὶ τὸ Παιδαγωγικό της τμῆμα.

 

Στὸ Γραμματικὸ τμῆμα διδάσκονταν τὰ ἐγκυκλοπαιδικὰ μαθήματα, δηλαδὴ ῥητορική, γραμματική, λογική, ἐνῶ στὸ Φιλοσοφικὸ τὰ ἀνώτερα μαθήματα δηλαδὴ φιλοσοφία, θεολογία.

 

Τὸ 1726 ἡ Σχολὴ ἀναγνωρίζεται ὡς Θεολογικὴ ὡς «ἔχουσα τὸν κατάλληλον προορισμόν». Τὸ 1759 μὲ τὴν ἐξασφάλιση τῶν καταλλήλων πόρων ἡ Σχολὴ ἀποκτᾶ τὴν περίφημη γιὰ τὴν ἐποχὴ καὶ πλούσια σὲ συγγραφεῖς βιβλιοθήκη.

 

Οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ παιδαγωγικοῦ τμήματος μαζί μὲ τὶς γυμνασιακές των σπουδές, ἐφοδιάζονταν καὶ μὲ ἕνα πτυχίο ποὺ τοὺς ἔδινε τὸ δικαίωμα νὰ προσλαμβάνονται ὡς δάσκαλοι στὶς ἐπαρχίες τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Ἀναλάμβαναν ἐπίσης καθήκοντα διερμηνέων τῆς Ὑψηλῆς Πύλης καθὼς καὶ θέσεις ἀνωτέρων ὑπαλλήλων τοῦ Ὀθωμανικοῦ Κράτους. Ἐπὶ Πατριάρχου ΙΩΑΚΕΙΜ τοῦ Γ´ ὑπῆρξε προοπτικὴ καὶ πρόγραμμα ἀνύψωσης σὲ Ἀνώτατο Ἐκπαιδευτικὸ Ἵδρυμα. Ἀνάμεσα στὰ ἔτη 1907 - 1924, ἐντὸς τῆς Σχολῆς, λειτούργησε καὶ ἀνεξάρτητη τετρατάξιος ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΧΟΛΗ, τῆς ὁποίας οἱ ἀπόφοιτοι θεωροῦντο δυνάμει Ἱεροψάλτες.

 

Ἡ Μεγάλη τοῦ Γένους Σχολὴ τοῦ σήμερα
καὶ τὰ  κτιριακά της χαρακτηριστικά.

Ἔτσι περιγράφεται τὸ 1882 κατὰ τὰ ἐγκαίνια ἡ διαμόρφωσις τῶν αἰθουσῶν τῆς Σχολῆς ἡ ὁποία καταλαμβάνει 2000 πηχ. τετρ. ἐπὶ οἰκοπέδων 5500 πηχ. τετρ.

 

Εἶναι κτισμένη ἀπὸ ὀπτόλιθους κοκκίνου χρώματος καὶ ἔχει καθαρὰ βυζαντινὸ ῥυθμό. Γιὰ τὴν ἀνέγερση του δαπανήθηκαν 17.210 χρυσὲς λίρες. Ἡ ἐσωτερικὴ διεύθυνση τῆς Σχολῆς εἶναι ἀρμοδιότητα τοῦ διευθυντή της, ὁ ὁποῖος ὀνομάζεται καὶ «Σχολάρχης». Ἐπειδὴ ἡ Σχολὴ ἦταν ἀπὸ τὴν κτίση της «Πατριαρχική» καὶ ὁ Σχολάρχης αὐτός, ἔφερε τὸν τίτλο τουλάχιστον τοῦ Ἀρχιμανδρίτου συνήθως ὅμως τοῦ ἐπισκόπου ἢ τοῦ Μητροπολίτου.

 

Ἀπὸ τὸ 1930 καὶ μετὰ οἱ κληρικοὶ παύουν να διευθύνουν τὴ Σχολή, ὁ τίτλος ὅμως τοῦ Σχολάρχη- Διευθυντὴ παραμένει τιμητικὰ μέχρι καὶ σήμερα. Ἡ Μεγάλη τοῦ Γένους Σχολὴ ποὺ εἶχε τὴν φήμη τῆς Χριστιανοπαιδαγωγικῆς μόρφωσης τῶν μαθητῶν της στὶς ἀρχὲς τοῦ 21ου αἰῶνα, σήμερα, ἀδυνατεῖ νὰ ἀντιμετωπίσῃ αὐτὸν τὸ νεανικὸ προβληματισμό.

 

Ἡ προσευχὴ ἀπαγορεύεται στὰ σχολεῖα τῆς Πόλης. Οἱ κληρικοὶ δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα τῆς διδαχῆς ἀλλὰ οὔτε καὶ τῆς ἁπλῆς συζήτησης μὲ τοὺς μαθητὲς ἐντὸς τῆς Σχολῆς. Οὔτε λόγος νὰ γίνεται γιὰ τὸν ὑποχρεωτικὸ ἐκκλησιασμό. Αὐτὸ ἐπαφίεται στὴν οἰκογενειακὴ ἀγωγὴ καὶ τὶς προσπάθειες ποὺ καταβάλει ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης.

 

Ἡ «θρησκευτικὴ προπαγάνδα» διώκεται ποινικά. Πὼς λοιπὸν νὰ βοηθηθῇ ὁ νέος κρυφά, σιωπηλά, καὶ ἐπιφυλακτικά. Δεν εἶναι ὅμως αὐτὴ ἀντιμετώπιση τῶν προβλημάτων τῶν νέων. 

 

 

Ἀντιθέτως ἡ ἡμέρα στὴν Σχολὴ ἀρχίζει καὶ τελειώνει μὲ τὸν Τουρκικὸ ὕμνο. Τὴν ἔπαρση τῆς Τουρκικῆς σημαίας καὶ τὴν «καλημέρα» στην ἄπταιστη Τουρκική.

 

Ἡ Μεγάλη τοῦ Γένους Σχολὴ ὡς Ἐθνικὸ Κεντρικὸ Ἐκπαιδευτήριο θεωρουμένη, χρειάζεται εἰδικὴ μελέτη μακρὰ καὶ ἐμβριθῆ. Ποιὸ εἶναι τὸ μέλλον τῆς; Πῶς θα κρατηθεῖ στὸ ἐκπαιδευτικὸ στερέωμα; Ποία ἡ θέση τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων στὸ μέγα θέμα «Παιδεία τῆς Πόλης»;

 

Γιορτάζοντας τὰ 550 χρόνια συνεχοὺς λειτουργίας τῆς Σχολῆς μας ἐμεὶς ἐδῶ στὸν Ἄλιμο θὰ δανειστοῦμε τοὺς στίχους τοῦ Γερ. Ἀφθονίδη

«Ἔστησ᾽ ἐδῶ ὁ λαμπρὸς σταυραετὸς τὴ μεγάλη φωλιά του
 καὶ ἄγρυπνο μάτι ψηλὰ ῥίχνει,
 γιατὶ ἀπ᾽ ἐκεῖ πέφτει τὸ μάννα
καὶ τρέφονται τόσα παιδία ποὺ σκεπάζουν μὲ περηφάνια
 τὰ δύο ὀρθάνοιχτα φτερά τους».

  Ἰωσὴφ Κωνσταντινίδης