ΕΠΙΣΤΗΜΗ & ΘΡΗΣΚΕΙΑ - Α΄

Ἡ φαρμακευτικὴ διεργασία ποὺ ἀκολουθεῖται χρονολογικὰ ἀνάγεται στὸν 8ο μ.Χ. αἰῶνα, ὅπου συναντᾶμε τὴν πρώτη συνταγὴ στὸν Βαρβερινὸ Κώδικα  (σύνθεση ἀρ. 1) ποὺ περιέχει 13 συστατικά. Τὴν ἐποχὴ ἐκείνη οἱ «Μαΐστορες» ἦταν αὐτοί που ὅριζαν τὸ πόσον καὶ τὸ ποῖον τῶν ἀρωματικῶν οὐσιῶν μὲ τὶς ὀποῖες θὰ παρασκεύαζαν τὸ Ἅγιον Μύρον, γιὰ αὐτὸ καὶ χαρακτηρίζονταν ὡς «ἐπιστάτες τῶν ἐμβαλλομένων ἐν τοῖς κακάβοις εἰδών». Ἀκολουθοῦν σὲ γραπτὲς μαρτυρίες:

α) Τὸ χειρόγραφο εὐχολόγιο τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Σινὰ (codex Sinaiticus gr 959)  τοῦ 11^ου  αἰῶνα μ.Χ.

β) Τὸ χειρόγραφο Βησσαρίωνος - Κρυπτοφέρης (Grotteferrata G.Β.I) τοῦ 12^ου  αἰῶνα μ.Χ. καὶ τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης Νεάπολης (codex Napolitana).

γ) Τὸ χειρόγραφο Εὐχολόγιο Ἀθηνῶν (Ἐθνικὴ Βιβλιοθήκη 662) τοῦ 14^ου  αἰῶνα μ.Χ. (σύνθεση ἀρ. 4).

δ) Τὸ Εὐχολόγιο Γλυκὺ καὶ Σάρου καὶ Θεοδοσίου ποὺ βρίσκεται στὴ Βενετία τοῦ 18^ου  αἰῶνα μ.Χ ἐνῶ νεώτερη διάταξη εἶναι αὐτὴ τοῦ

ε) Εὐχολογίου τῆς Μόσχας δηλαδὴ «ἡ πρὸς χρῆσιν διάταξη τῶν ἐν τοῖς ἀνατολικοῖς πατριαρχείοις ἐπιστατούντων ἐν τῇ κατασκευῇ Ἁγίου Μύρου...» (σύνθεση ἀρ. 3).
 

1982. Ἀμφορεῖς πλήρεις μύρου τοποθετημένοι ἀπὸ τοὺς ἱερεῖς ἐμπρὸς ἀπὸ τὸ τέμπλο τοῦ Πατριαρχικοῦ Ναοῦ.

 

Τὸν μεσαίωνα τὴ θέση τῶν μαϊστόρων παίρνουν οἱ πιγμεντάριοι, οἱ πωλητὲς καὶ οἱ ἔμποροι τῶν ἀρωματικῶν οὐσιῶν. Ἀργότερα συναντᾶμε τὸν «ἀρχαιότερο τύπο», δηλαδὴ τὴν διάταξη παρασκευῆς τοῦ Ἁγίου Μύρου στὸ «Εὐχολόγιο GOAR», ποὺ ἐκδόθηκε τὸ 1730 ὅπου γίνεται ἀναφορὰ στοὺς «μυρεψούς», οἱ ὁποῖοι ἑρμηνεύονται ὡς «τεταγμένοι ὑπηρέται» στὴν παρασκευὴ τοῦ Ἁγίου Μύρου, (σύνθεση ἀρ. 2).

 

Ἐνῶ στὸ Ἀλλατιανὸ Εὐχολόγιο τοῦ 1580 μνημονεύονται " ὁ μαΐστωρ τοῦ Ἁγίου Μύρου" "οἱ τοῦ ἔργου ἐπιμεληταί" καὶ "οἱ τὴν πεῖραν ἔχοντες".

 

Κατὰ τὰ γραφόμενα στὸ Εὐχολόγιο, τῇ Μεγάλῃ Τετάρτῃ ὁ «μαγίστωρ» τοῦ Ἁγίου Μύρου μὲ δυνατὴ φωνὴ ἀναγγέλλει στὸν Πατριάρχη καὶ τὸ ἐκκλησίασμα τὸ «ἐστεφανώθης ἔργον ἤδη ἐτελειώθης», τὸ ὀποῖο ὁ λαὸς ἐπαναλαμβάνει ἐν χορῷ καὶ ὁ μαγίστωρ συνεχίζει μὲ στεντόρια φωνὴ τὸ «ἐτελειώθης ἤδη πρεσβείαις τῆς Ἁγίας Θεοτόκου καὶ πάντων τῶν Ἁγίων». Καὶ τελεῖται ἡ ἀπόλυσις γιὰ νὰ μεταβῇ ὁ Πατριάρχης μὲ τὴ συνοδεία του νὰ ἁγιάσῃ καὶ νὰ ῥαντίσῃ τὰ δοχεῖα καὶ οἱ μυρεψοὶ νὰ ἀρχίσουν τὴν μετάγγιση τοῦ ὑλικοῦ στοὺς ἀμφορεῖς καὶ τὰ μυροδοχεία «καὶ εὐλογήσας ταῦτα ἃ μετὰ τὸ χλιανθῆναι τὸ Μύρον καὶ καταβιβασθῆναι ἀπὸ τῶν καμίνων ὑπὸ τῶν τεταγμένων, πληροῦνται ὑπ᾽ αὐτῶν καὶ μένουσιν οὕτως ἐκεῖσε μέχρι τῆς αὔριον ἤτοι τῆς Μεγάλης Πέμπτης».
 

1982. Ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης σφραγίζει καὶ εὐλογεῖ τοὺς ἀμφορεῖς μὲ τὸ Ἅγιο πλέον Μύρο.

 

Λίγο πολὺ μᾶς εἶναι γνωστὰ τὰ μυρεψικὰ ἐργαστήρια καὶ οἱ ἐπώνυμοι μυρεψοὶ ποὺ ἀναφέρονται στὴν ἱστορία τῆς φαρμακογνωσίας. Ἐξάλλου τὰ εἴδη ποὺ πραγματεύονταν δηλαδὴ «πέπεριν μαῦρον, τῆς Κεϋλάνης, κιννάμωμον, ἀρωματικὴν ξυλαλόην, ὑληναρωματικήν, ἄμβαρ, ῥίζαν ζιγγίβεριν, λίβανον καὶ σμύρναν..» τὰ συναντᾶμε στὶς παλιὲς συνταγὲς καὶ στοὺς κώδικες ποὺ βρίσκονται στὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο καὶ ἀποτελοῦν τὰ βασικὰ συστατικὰ γιὰ τὴν παρασκευὴ Ἁγίου Μύρου.

 

Ὅπως ἀναφέρει ὁ Φαίδ. Κουκοῦλες στὸ βιβλίο του «Βυζαντινῶν βίος καὶ Πολιτισμός» "...ἐκ τῶν πολυμνημονεύτων ἐπαγγελμάτων κατὰ τοὺς Βυζαντινοὺς χρόνους ἧτο τὸ τῶν πωλούντων ἀρωματικὰ εἴδη. Ἐκαλεῖτο δ᾽ ὁ ἀσκῶν τὸ ἐπάγγελμα τοῦτο μυρεψὸς ἢ κατὰ τοὺς τελευταίους αἰῶνες μυροψὸς ἢ καὶ μυρέψης εὕρηται δὲ καὶ παρὰ Θεοδώρῳ τῷ Στουδίτῃ καὶ ἡ ὀνομασία ἀρωματοπράτης".

 

Κατὰ τὸν Δωρόθεο Βουλισμὰ ὁ τίτλος τοῦ «μυρεψοῦ» καὶ τὸ ὀφφίκιο ἦταν ἄγνωστα τὸ 1800 στὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο. Τὸ ὀφφίκιο τοῦ μυρεψοῦ ὡς μόνιμο ἐκκλησιαστικὸ ὀφφίκιο θεσπίστηκε τὸ 1894 ἀπὸ τὸν Πατριάρχη Νεόφυτο Η´, ἐνῶ τὸ 1833 ἐπὶ Πατριάρχου Κωνσταντίνου Α´ πραγματοποιήθηκε "χειροθεσία Μυρεψοῦ". Καὶ ἐνῶ ἡ ὀνομασία αὐτὴ ἐμπεριέχεταί σὲ ἀρκετὰ κείμενα καὶ μελέτες, ὁ Θεσσαλονίκης Εὐστάθιος τοὺς ἀποκαλεῖ «μύρων ἐψητάς» καὶ τὰ καταστήματα ποὺ διατηροῦσαν ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος τὰ χαρακτηρίζει ὡς «μυρεψεῖα καὶ μυρεψικὰ ἐργαστήρια».
 

1992. Στιγμιότυπο ἀπὸ τὴν "ἔνδυση" τῶν ἀρχιερέων σὲ εἰδικὸ δωμάτιο τοῦ Πατριαρχικοῦ Οἴκου στὸ Φανάρι.

Τὸν τίτλο φέρει πρῶτος ὁ Νικόλαος Μυρεψὸς ὁ κορυφαῖος Βυζαντινὸς φαρμακογνώστης, τοῦ ὁποίου τὸ ἔργο «Μέγα Δυναμερό» ἀπετέλεσε γιὰ πολλοὺς αἰῶνες ἐγχειρίδιο καὶ σύγγραμμα ἀναφορᾶς γιὰ τοὺς φαρμακοποιοὺς τῆς Ἀνατολῆς καὶ τῆς Δύσης.

 

Ὁ Νικόλαος Μυρεψὸς εἶναι ἡ λαμπρὴ συνέχεια τῶν ἀρχαίων φυσιοδιφῶν καὶ ἰατρῶν, ὅπως τοῦ Ἱπποκράτη, μὲ ἀναφορὰ σὲ 237 φυτικὰ φάρμακα, τοῦ Θεοφράστου μὲ τὸ ἔργο του «περὶ φυτῶν ἱστορίας» ποὺ ἀποτελεῖ τὴν ἀπαρχὴ τῆς Βοτανικῆς ἐπιστήμης καὶ τοῦ Διοσκουρίδη μὲ τὸ ἔργο του «Περὶ ὕλης ἰατρικῆς», ὅπου περιγράφονται 500 φυτὰ μὲ ἀρωματικὲς καὶ θεραπευτικὲς ἰδιότητες εἰς τὰ ὁποῖα ἀναφέρεται στὴ μελέτη του τὸ 1800 ὁ Δωρόθεος Βουλισμὰς καὶ σὲ εἰδικὸ κεφάλαιο γράφει: «περὶ τῆς κατὰ Διοσκουρίδη ἑνὸς ἑκάστου τῶν τῆς τοῦ Μύρου κατασκευῆς ἑξήκοντα εὔοσμων εἰδῶν ἑρμηνείας».
 

1982. Στιγμιότυπο ἀπὸ τὸ ἔθιμο τῶν Χριστιανῶν Ὀρθοδόξων νὰ ἀνακατεύουν τὸ μύρο ποὺ βρίσκεται σὲ κατάσταση βρασμοῦ μέσα στοὺς λέβητες καὶ νὰ προσεύχονται γιὰ τὴν ὑγεία τους.

 

Φορεῖς τῆς κοινωνικῆς προνοίας στὸ Βυζάντιο τὸν 9ο μ.χ. αἰῶνα εἶναι τὰ μοναστήρια μὲ τοὺς ξενῶνες - νοσοκομεῖα. Ἡ Ἐκκλησία καὶ οἱ κοινότητες κρατοῦν τὰ κέντρα φροντίδας γιὰ τοὺς ἀσθενεῖς, γιατὶ στὰ μοναστήρια ὑπάρχουν οἱ δυνατότητες ὅπως τὸ ἐκπαιδευμένο μοναχικὸ προσωπικό, ἐκεῖ βρίσκονται τὰ βοηθήματα, ἐκεῖ φυλάσσονται οἱ κώδικες τῶν ἰατρικῶν συγγραμμάτων. Ἐξ ἄλλου, μάρτυρες τῶν ἰατροφαρμακευτικῶν γνώσεων τῶν μοναχῶν εἶναι τὰ περίφημα «γιατροσόφια» τῶν ξενώνων, ποὺ ὄσο περνᾶ ὁ καιρὸς γίνονται καὶ πιὸ γνωστὰ καὶ προσφιλῆ στὴ σημερινή μας ἐποχή.
 

1982. Ὁ ἀείμνηστος Μητροπολίτης Γέρων Χαλκηδόνος κ. Μελίτων παραλαμβάνει τὸ ἀργυρὸ δοχεῖο μὲ τὸ μύρο.

 

Δὲν εἶναι καθόλου περίεργο ὅτι, οἱ ἰατροὶ ὅπως ὁ μοναχὸς Μερκούριος, ὁ ἀρχίατρος Ἰωάννης, ἡ Ἁγία Θέκλα ἡ θεραπεύτρια, ὁ ἰατρὸς Θεόφιλος ποὺ διαπρέπουν πολὺ πρὶν ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τοῦ Πορφυρογέννητου, εἶναι ἀξιόλογα στελέχη καὶ ἔμπειροι ἐπιστήμονες ποὺ ἔλκουν τὶς ἀρχές τους ἀπὸ τὸν Γαληνό, τὸν Ὀρειβάσιο καὶ φυσικὰ τὸν Ἱπποκράτη καὶ ἐργάζονται σὲ διάφορα μοναστήρια τῆς Κωνσταντινούπολης μὲ ξεχωριστὸ αὐτὸ τὸ συγκρότημα τοῦ Μυρελαίου ποὺ ἵδρυσε ὁ αὐτοκράτορας Ῥωμανὸς ὁ Λεκαπηνός.

 

Ἀλήθεια, πόσο συμβολικὴ ἡ ὀνομασία Μύρον καὶ Ἔλαιον καὶ πόσο συμβατὴ μὲ τὸ πόνημα τοῦ Ἁγίου Μύρου καὶ τῆς παρασκευῆς του ποὺ ἐπεξεργαζόμαστε; Καὶ πόσο ἐπίσης συμβολικὴ ἡ ἀφιέρωση τοῦ νοσοκομείου αὐτοῦ τοῦ Μυρελαίου στὸν ἰαματικὸ Ἅγιο Παντελεήμονα, τὸν προστάτη καὶ ἰατρὸ τῶν πτωχῶν;
 

1992. Ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης μὲ τοὺς Μητροπολίτες Γορτύνης καὶ Ἀρκαδίας κ. Κύριλλο καὶ τὸν Κώου κ. Αἰμιλιανὸ μέσα στὸ Μυροφυλάκιο.

Καὶ παλαιότερα ὅμως στὸ χειρόγραφο Vaticanus gr (codex Rossanensis) τοῦ 12^ου  αἰῶνα, πρὸ τῆς ἀκολουθίας τοῦ Ἁγίου Μύρου ἀναγράφεται Βοτανολογικὸ λεξικὸ τὸ «λεξικὸ τῶν Βοτάνων, ἑρμηνεία καὶ στοιχεῖα» τὸ ὀποῖο φρόντισε νὰ διασώσῃ τὸ 1306 ὁ Μιχαὴλ Λουλούδης ποὺ καταγόταν ἀπὸ τὴν Ἔφεσο καὶ ἱεράτευε στὴν Κρήτη καὶ ποὺ φυλάσσεται στὴ Μαρκιανὴ Βιβλιοθήκη μὲ ἀριθμὸ 292 ὡς κώδικας.

 

Περὶ τῶν μυρεψῶν ὡς τεταγμένων ὑπηρετῶν κάμνει λόγο ὁ Δωρόθεος Βουλισμὰς ὡς ἐξῆς «...Ἔπειτα οἱ εἰς τοῦτο τεταγμένοι ὑπηρέται ἐξάπτουσιν ὑπὸ τὰς καμίνους τῶν λεβήτων τὴν πυράν, ὅσον ἱκανή ἐστι πρὸς τοῦ ἐλαίου σὺν τῷ οἴνῳ καὶ τὴν μετ᾽ αὐτοῦ τῶν διαφόρων εὐπνόων εἰδῶν ἔψησιν, ἥτις παρ᾽ εὐλαβοῦς φησί τινος γίνεται ἱερέως..»
 

1992. Οἱ κοσμήτορες μυρεψοὶ μετὰ τὸ τέλος τῆς λειτουργίας τῶν Βαΐων μὲ τοὺς χρυσοὺς σταυροὺς ποὺ φέρουν τὴν σφραγῖδα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχη. Διακρίνονται: Κ. Καπλάνογλου, Α. Μπαϊραμόγλου, Γ. Στουγιαννίδης, Ἄρχων μυρεψός, Πρ. Θανάσογλου, Γ. Σαββίδης, Β. Κασαπίδης, Χρ. Χαμχούγιας,  Ἰωσ. Κωνσταντινίδης καὶ Σ. Λουκίδης.

 

Ἀπὸ τὸ 1928 μέχρι καὶ σήμερα ἐμφανίζονται ὡς μυρεψοὶ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου οἱ Κων. Μαυράκης (Ἄρχων), Βασ. Αἰμιλιάδης (Ἄρχων), Μ. Σωφρονιάδης, Ἐρ. Τσόλας, Θ. Θωμάδης, (Ἄρχων) Α. Στουγιαννίδης, Δ. Βελιτζανίδης, Μ. Καμπαλούρης, Γ. Νικολαίδης, Ἀντ. Βασιλειάδης, Ἄν. Ζαφειρόπουλος, Παντ. Βαφειάδης, Δημ. Γκιτσόπουλος, Ἀντ. Χατζηγιαννάκης, Βασ. Παπαδόπουλος, Πρ. Θανάσογλου, (Ἄρχων) Περ. Δημητριάδης, Λαζ. Μορφιάδης, Ἰ. Βασιλειάδης, Β. Κασαπίδης, Ἰ. Βορεόπουλος, Γ. Κουτσουράδης, Π. Τσιτσόπουλος, Ι. Γιαβρόγλου, Β. Δερματζής, Ἄν. Παπαδόπουλος, Κων. Ἀρνάκης, Νικ. Καραμεσίνης, Γρηγ. Σαράντης, Ἀ. Τσοκώνας, Γ. Σαββίδης, Χ. Χαμχούγιας, Σ. Λουκίδης καὶ Ἰωσήφ Κωνσταντινίδης.

Στὴ συνέχεια ἐπισκεφθεῖτε τὴν σελίδα... (Β΄Μέρος)