ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΚΑΘΑΓΙΑΣΗ - B

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ Α΄ ΜΕΡΟΣ...

Τρόπος Παρασκευῆς - Καθαγίαση (Μέρος Β΄)

α) Ἱερὸ Κουβούκλιο:

 

Θα μποροῦσε νὰ χαρακτηρισθῇ τὸ ἐργαστήρι τῶν φαρμακοποιῶν μυρεψῶν. Βρίσκεται στὸν αὐλόγυρο τοῦ Πατριαρχικοῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου στὰ ἀριστερὰ ὅπως εἰσέρχεται κάποιος μὲ κατεύθυνση τὸ Ναὸ καὶ κτίσθηκε τὸ 1880 ἐπὶ Πατριαρχείας τοῦ Ἰωακεὶμ Γ´.

 

Ἀνατρέχοντας τὴν ἱστορία συναντᾶμε στοὺς Βυζαντινοὺς χρόνους καὶ γύρῳ στὸν 15ο αἰῶνα ὁ χῶρος παρασκευῆς τοῦ Ἁγίου Μύρου νὰ ἀποκαλεῖται «ἐμψητήριον» ἢ «ἅγιος φοῦρνος» καὶ νὰ ὁρίζεται ἡ θέση του ἔξω ἀπὸ τὸν Πατριαρχικὸ ναό, στὴ βόρεια πλευρά, ὅπου βρίσκονταν τὰ «κελιὰ τῶν παπάδων». Καὶ ὅταν ἀναφέρει ὁ Δ. Βουλησμὰς τὸ "ἐν ἄλλαις ἐποχαίς", σαφῶς ὑπονοεῖ τὸν ἅγιο φοῦρνο ποὺ βρισκόταν στὸ σκευοφυλάκιο τοῦ ναοῦ τῆς Ἁγίας Σοφίας καταλήγοντας στὸ συμπέρασμα αὐτὸ ἀπὸ Ῥωσικὲς πηγὲς οἱ ὀποῖες ἐξιστοροῦν τὰ συμβάντα τῆς ἐποχῆς γράφοντας "καὶ εἰσέρχονται εἰς τὸ σκευοφυλάκιον καὶ θυμιᾶ ὁ Βασιλεὺς κακεῖσε τὸν ἅγιον φοῦρνον...".
 

1982. Παρεκκλήσιο Ἁγίου Ἀνδρέου τὴν Μεγάλη Πέμπτη τὸ πρωΐ μὲ τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ τ᾽ ἄμφια τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου  μὲ τὰ ὁποῖα θὰ ἐνδυθῇ τὴ στιγμὴ ποὺ οἱ πατριαρχικοὶ χοροὶ θὰ ψάλλουν τὸ Ἄνωθεν οἱ προφῆται".

 

Τὸ 1879 καὶ τὸ 1890, ὅπως ἀναφέρουν οἱ πληροφορίες ἡ ἔψηση τοῦ Ἁγίου Μύρου ἔγινε "στὴν πρὸ τοῦ Πατριαρχικοῦ Ναοῦ πλατεῖα. Κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα ἐκτίσθησαν αἱ ἑστίαι ἐπὶ τοῦ πρὸς μεσημβρίαν τοίχου τοῦ περιβάλλοντος τὸ προαύλιον τοῦ Πατριαρχικοῦ Ναοῦ ἐν κιγκλίσιν εὐπρεπεστέραις πως", προφανῶς στο σημεῖο ποὺ κτίσθηκε τὸ 1880 τὸ Ἱερὸ Κουβούκλιο ποὺ ἀναφέρεται ἀπὸ ἐκκλησιαστικοὺς συγγραφεῖς καὶ ὡς «στοά» καὶ περιγράφεται ὡς ἐξῆς:

 

"Τὴν Μεγάλην Δευτέραν μετὰ τὴν ἀπόλυσιν τῆς λειτουργίας, ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης μετὰ ἑπτὰ ἀρχιερέων ἤτοι τῶν Ἐφέσου, Νικομήδειας, Χαλκηδόνος, Ἀδριανουπόλεως, Δράμας, Ἴμβρου καὶ Φαναριοφερσάλων καὶ τοῦ λοιποῦ ἱεροῦ κλήρου, μετὰ τῆς νενομισμένης ἐκκλησιαστικῆς παρατάξεως ἐν ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις ἐξελθὼν τοῦ ἱεροῦ ναοῦ διηυθύνθη εἰς τὸ παρασκευασθὲν ἐπὶ τούτῳ διὰ τὴν ἔψησιν τοῦ Ἁγίου Μύρου παρὰ τὴν ἐξωτέραν πύλην τοῦ πατριαρχικοῦ περιβόλου παράπηγμα. Ἡ ἐπὶ τούτῳ ὁρισθεῖσα τριμελὴς ἐπιτροπή, συγκειμένη ἐκ τοῦ Μητροπολίτου Φαναριοφερσάλων, τοῦ Β. Καλλίφρωνος καὶ τοῦ μυρεψοῦ Θ. Θωμάδη, ἐφρόντισεν ὅπως διατεθῶσι τὰ ἐν τῷ δαφνοστολίστῳ καὶ διὰ σιδηρῶν κιγκλίδων περιορισμένῳ παραπήγματι, ὡς οἴοντε εὐπρεπῶς, κελεύσει πατριαρχικὴ ἀναρτηθεισῶν ἐν αὐτῷ εἰκόνων μεγάλου μεγέθους, πολυελαίου καὶ λυχνιῶν...".
 

Τὸ ἐρμάριο μὲ τὰ εὐγενῆ αἰθέρια ἔλαια, τὶς ἀρωματικὲς δρόγες καὶ τὰ ἀπαραίτητα ὑλικὰ ποὺ θὰ χρησιμοποιηθοῦν γιὰ τὴν παραπέρα φαρμακοτεχνικὴ διεργασία ἀπὸ τοὺς μυρεψούς.

 

Μέσα στὸ ἱερὸ Κουβούκλιο ὑπάρχουν ἑπτὰ μόνιμες ἑστίες ἐψήσεως τοῦ μύρου, δηλαδὴ ἑπτὰ εὐμεγέθεις χάλκινοι λέβητες, ἐνσωματωμένοι σὲ κτιστὲς ἀπὸ τούβλα καὶ τσιμέντο ἑστίες οἱ ὀποῖές μὲ τὰ χαρακτηριστικὰ "μπουριά" βγάζουν τὸν καπνὸ καὶ τὴ μεθυστικὴ μυρωδιὰ τῶν ἀρωμάτων στὸν ἔξω τοῦ Πατριαρχείου χῶρο.

 

Οἱ χάλκινοι λέβητες, ὅπως φαίνεται καὶ στὶς εὐδιάκριτα χαραγμένες γραμμές, εἶναι δωρεὰ τῆς «συντεχνίας τῶν σαράφηδων» τῆς Πόλης, οἱ ὁποῖοι ἦταν εὐκατάστατοι καὶ προσηλωμένοι στὰ θρησκευτικά τους καθήκοντα. Πρέπει νὰ εἰπωθῇ ὅτι ἡ κατασκευή τους ἔγινε ἀπὸ τοὺς εἰδήμονες στὸ εἶδος αὐτὸ Ποντίους λεβητοποιοὺς καί, ἂν μή τί ἄλλο ἡ διάσωση τους σὲ τέλεια κατάσταση ἀπὸ τὸ 1801 μέχρι σήμερα δηλώνει τὴ δεξιοτεχνία ἀλλὰ καὶ τὴν μαστορική τους δουλεία. «1801 Μαρτίου α´, ἀφιέρωμα τῶν ἐν Κωσταντινωπόλει Σαράφηδων εἰς μνημόσυνον αὐτῶν ὑπὲρ ἀφέσεως ἁμαρτιῶν καὶ ψυχικῆς σωτηρίας ἀνακαινισθὲν δὲ ἐκ τοῦ ἰδίου ὑλικοῦ τὴν 1880 Ἰανουαρίου α´ ἐπὶ πατριαρχείας Ἰωακεὶμ Γ´».

 

Πέρα ἀπὸ τοὺς λέβητες πάνω ἀπὸ τοὺς ὁποίους ὑπάρχει ἡ παράσταση τοῦ Χριστοῦ, στὸ χῶρο αὐτὸ βρίσκονται τὰ ἀπαραίτητα ὄργανα καὶ σκεύη, ποὺ ὅμως μεταφέρονται ἐδῶ γιὰ τὴν περίσταση ἀπὸ τὸ μυροφυλάκιο.

 

Τὸ ἐντοιχισμένο ντουλάπι στὴν ἀριστερὴ πλευρὰ ἐμπεριέχει τὰ διάφορα ἀλαβάστρινα καὶ ὑάλινα δοχεῖα τὰ ὁποῖα περιέχουν τὰ εὐγενῆ αἰθέρια - ἁρωματικὰ ἔλαια.

 

Στὴ δεξιὰ πλευρά, ἡ ὁποία χρησιμοποιεῖται ὡς ἐργαστήριο καὶ ἀποθηκευτικὸς χῶρος, ὑπάρχουν ὑάλινα σκεύη ὅπως ὀγκομετρικὲς φιάλες, κωνικὲς φιάλες, πιπέτες, δοκιμαστικοὶ σωλῆνες, φίλτρα καὶ ὅ,τι ἄλλο θεωρεῖται ἀπαραίτητο γιὰ τὴν ὁμαλὴ διεξαγωγὴ τῆς ὅλης ἐργασίας.

 

«..Κάμινοι, λέβητες κενοὶ μείζονες καὶ ἐλάσσονες, λαβίδες, λόγχαι καὶ πάντα τὰ τῆς μυρεψικῆς κατασκευῆς ἐπιτήδεια».

 

1992. Ἄποψη ἀπὸ τὴν σημερινὴ διαμόρφωση τοῦ Πατριαρχικοῦ Μυροφυλακίου.

 

β) Τὸ Μυροφυλάκιο:

 

Ὁ πύργος αὐτὸς τῶν Πατριαρχείων στὸν ἐπάνω ὄροφο φιλοξενεῖ τὸ Σκευοφυλάκιο ὅπου φυλάσσονται τὰ ἱερὰ ἄμφια καὶ τὰ σκεύη. Στὸ μεσαῖο ὄροφο ὑπάρχει τὸ Ἀρχειοφυλάκειο ἐνῶ ὁ κάτω ὄροφος τοῦ πύργου χρησιμοποιεῖται ἐξ ὁλοκλήρου για τὴ διαφύλαξη τοῦ Ἁγίου Μύρου.

 

Ὁ Πύργος εἶναι τετράγωνος, ὑψηλός, κτισμένος ἀπὸ σειρὲς πελεκητῶν λίθων καὶ πλίνθων. Ἡ κατασκευή του, ὅσον ἀφορᾷ τὴ μορφή, τὴν τεχνοτροπία καὶ τὰ ὑλικὰ ἀνάγεται στὶς ἀρχὲς τοῦ ΙΕ´ αἰῶνα. Χρησιμοποιήθηκε στὴν ἀρχὴ σὰν κτίσμα γυναικείας μονῆς τοῦ Φαναρίου, ὅπου τὸ 1601 μεταφέρθηκε τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο καὶ ἡ Μονὴ σταμάτησε τὴν ἐκεῖ δραστηριότητα της.

Διαμορφώθηκε σὲ Μυροφυλάκιο τὸ 1879 ἐπὶ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου Ἰωακεὶμ Γ´ ὁ ὁποῖος διακρινόταν γιὰ τὴν φιλοκαλία του καὶ τὴν προοδευτικότητα του.

 

Ὁ ὅρος Μυροφυλάκιο ποὺ πρωτοχρησιμοποιεῖται σήμερα ἀντικατέστησε τοὺς ὅρους «Μυραποθήκη» ἢ «Μυροθήκη» ποὺ κατὰ πολὺ χρησιμοποιήθηκαν τὸν Μεσαίωνα.
 

1982. Στιγμιότυπο ἀπὸ τὴν παραλαβὴ τῶν ἀργυρῶν ληκύθων ἀπὸ τοὺς ἀρχιερεῖς. Διακρίνονται: ὁ ἀειμν. Πατριάρχης κ. Δημήτριος, ὁ νῦν Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης κ. Βαρθολομαῖος ὡς Μητρ. Χαλκηδόνος, ὁ Μητρ. Μελιτινῆς κ. Ἰωακεὶμ, νῦν Μητροπολίτης Γέρων Χαλκηδόνος κ.ἄ.

 

Ὁ χῶρος αὐτὸς ἐπιλέχθηκε ὡς μυροφυλάκιο, ἐπειδὴ θεωρήθηκε ὁ πλέον κατάλληλος μιᾶς καὶ τὰ ἐντὸς τῶν δοχείων φυλασσόμενα αἰθέρια ἔλαια, μετὰ τὴν παρασκευὴ τοῦ Ἁγίου Μύρου, ἀπαιτοῦν χῶρο δροσερό, λίγο ἀεριζόμενο καὶ κυρίως προστατευόμενο ἀπὸ τὶς ἔντονες ἡλιακὲς ἀκτῖνες, γιὰ νὰ μὴν συντελεσθῇ διάσπαση τῶν χημικῶν ἐνώσεων τοῦ ὑλικοῦ καὶ ἐξάτμιση τῶν ἀρωματικῶν οὐσιῶν.

 

Γιὰ τοῦτο τὸ λόγο τὸ κτίσμα γενικὰ καὶ ὁ κάτω χῶρος εἰδικὰ ποὺ διαθέτει μόνο ἕνα παράθυρο εἶναι ὁ καταλληλότερος γιὰ τὴ διαφύλαξη τοῦ πολυτίμου παρασκευάσματος τὸ ὀποῖο, κατὰ σύστημα, μένει ἐδῶ ὀκτὼ ἕως δέκα χρόνια. Μέσα στὸ Μυροφυλάκιο εἶναι μόνιμα ἐγκατεστημένοι δώδεκα πήλινοι «μεγαρικοὶ πίθοι» ἢ ὅπως τοὺς ὀνόμαζαν «ἱερὲς στάμνες», οἱ ὁποῖοι ἔχουν στὸ κάτω τους μέρος στρόφιγγες καὶ εἶναι τοποθετημένοι σὲ κιγκλιδωτὲς βάσεις.
 

Σελίδα ἀπὸ τὸ ἔργο Νικολάου Μυρεψοῦ στὸ ἐπάνω μέρος τῆς ὁποίας παριστάνεται ἡ Δέησις μὲ τὸν Χριστὸ καὶ τὴ Θεομήτορα πλαισιομένους ἀπὸ τὸν Ἰωάννη τὸν Πρόδρομο καὶ τοὺς ἀγγέλους. Στὸ κάτω μέρος τὸ φαρμακεῖο μὲ τὰ ἰάματα καὶ τὰ ἔλαια μὲ τον ἰατρο-φαρμακοπειὸ καὶ τοὺς ἀσθενεῖς.

 

Ἐπίσης, ἐδῶ παραμένουν καὶ τὰ δώδεκα μεγάλα ἀργυρᾶ δοχεῖα ἢ «ξοπλισμένα λαγήνια», τὰ ὁποῖα κάθε φορὰ ποὺ καθαγιάζεται τὸ Ἅγιο Μύρο, μεταφέρονται στὸ Ἱερὸ Κουβούκλιο, γεμίζουν μὲ τὸ Ἅγιο ὑλικὸ ἀπὸ τοὺς μυρεψοὺς καὶ τοποθετοῦνται στὸ παρεκκλήσι τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέα μέσα στὸν Πατριαρχικὸ οἶκο γιὰ νὰ μεταφερθοὺν ἐκ νέου ἀπὸ 24 ἱερεῖς τῇ Μεγάλῃ Πέμπτῃ καὶ νὰ καθαγιασθοὺν στὸν Πατριαρχικὸ Ναό.

 

Τὸ κάθε δοχεῖο ἔχει δύο λαβές, εἶναι φιλοτεχνημένα ἀπὸ καθαρὸ ἀσήμι καὶ φέρουν ἡμερομηνία κατασκευῆς τὸ 1903 καὶ 1912, καθὼς καὶ παραστάσεις δικεφάλων ἀετῶν καὶ ἀποτελοῦν δῶρο καὶ πρόσφορα τῆς Μεγάλης καὶ Ἁγίας Ῥωσίας πρὸς τῇ Μεγάλῃ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίᾳ.

 

Ἐκτὸς ἀπ᾽ αὐτὰ μέσα στο Μυροφυλάκιο ὑπάρχουν ὀκτὼ «ἀργυρὲς λήκυθοι» μὲ μία λαβή, τὶς ὀποῖες μεταφέρουν οἱ ἀρχιερεῖς. Λόγῳ τοῦ ὅτι στὴν καθαγίαση τοῦ 1992 συμμετείχαν 36 ἀρχιερεῖς, ἔγινε εἰδικὴ παραγγελία καὶ αὐξήθηκε ὁ ἀριθμὸς τῶν ληκύθων μὲ κλασσικοῦ σχεδιασμοῦ ἀργυρᾶ δοχεῖα. Τὶς δύο μυροθῆκες ἐπίσης, χρονολογίας 1903, τὶς μεταφέρουν οἱ ἐνδημοῦντες ἱεράρχες, ἐνῶ ἀπὸ τὶς δύο μικρότερες τὴν πλέον μικρὴ τὴν μεταφέρει ὁ Πατριάρχης καὶ τὴν ἄλλη ὁ «πρῶτος τῇ τάξει» μητροπολίτης τῆς Ἱερᾶς Συνόδου.
 

1973. Καθαγιασμὸς Ἁγίου Μύρου Πατριαρχοῦντος κ. Δημητρίου τοῦ Α´. Διακρίνονται: Αὐστρίας κ. Χρυσόστομος. Θυατείρων καὶ Μεγ. Βρετανίας Ἀθηναγόρας Β´, Χαλδίας κ. Κύριλλος, Θεσσαλονίκης Παντελεήμων, Ἀντιπρόσωπος Πατρ. Ἀλεξανδρείας, Ἀντιπρόσωπος Πατρ. Ἱεροσολύμων, Ἰμβρου καὶ Τενέδου κ. Μελίτων, Νεοκαισαρίας κ. Χρυσόστομος.

 

Ἀκόμη φυλάσσονται ἐδῶ δύο ἀλαβάστρινα δοχεῖα μὲ μετάλλινη λαβὴ ποὺ ἐμπεριέχουν τὸ προαγιασθὲν καὶ τὸ πρὸς καθαγιασμὸ Ἅγιο Μύρο, τὸ χῶρο κοσμοῦν καὶ διάφορα ἄλλα ἀντικείμενα ὅπως ἀργυροῖ ἀμφορεῖς, δίσκοι, κυλινδρικὰ δοχεῖα, κάνιστρα καθὼς καὶ ὄργανα ὅπως πιεστήριο, σκεύη ἀποστάξεως, ὑάλινοι σωλῆνες καὶ δοχεῖα, τὰ ὁποῖα βρίσκονται καλῶς καὶ ἐντέχνως τοποθετημένα σὲ τοῦτο τὸ χῶρο.

  Ἰωσὴφ Κωνσταντινίδης