ΙΣΤΟΡΙΑ Θ.Σ.Χ.

Ἱερὰ Μονὴ Ἁγίας Τριάδος Χάλκης

Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ ΧΑΛΚΗΣ

Ὁ Μητροπολίτης Μοσχονησίων κ. Ἀπόστολος ἀναφερόμενος στὴν ἵδρυση καὶ στὶς διάφορες ἐπωνυμίες τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἁγίας Τριάδος Χάλκης γράφει:

Ἐπὶ τῆς κορυφῆς τοῦ πρὸς βορρᾶν λόφου μιᾶς τῶν ὡραιότερων νήσων τῶν Πριγκιπονήσων τῆς Προποντίδος, τῆς Χάλκης, ἐχούσης σχῆμα κώνου καὶ κεκοσμημένης δι᾽ ἑνὸς τῶν πευκοφύτων δασῶν, εὑρίσκεται ἡ Ἱερὰ αὕτη Μονή, ἥτις τιμᾶται ἐπ᾽ ὀνόματι τῆς Ἁγίας Τριάδος.

 

Πρῶτος, ὁ Πατριάρχης Κωνσταντῖνος ὁ Α´, ὁ ἀπὸ Σιναίου, εἰς τὴν «Κωνσταντινιάδα» του ἀναφέρει ὅτι «ἐκ παραδόσεως ἱδρυτὴς τῆς Μονῆς τυγχάνει ὁ τὴν Μυριόβιβλον πονήσας Μέγας Πατριάρχης Φώτιος. Τὴν μαρτυρίαν ταύτην υἱοθέτησαν καὶ πλεῖστοι ἔκτοτε ἱστορικοὶ καὶ χρονογράφοι, ὡς οἱ: Οἰκονόμος Κωνσταντῖνος ἐξ Οἰκονόμων, Βαρθολομαῖος ὁ Κουτλουμουσιανός, Μανουὴλ Γεδεὼν καὶ ἄλλοι. Ἡ ἐν τῇ Μονῇ ἀπὸ τοῦ 1844 στεγαζομένη Ἱερὰ Θεολογικὴ Σχολή, ἀποδεχθεῖσα τὴν παράδοσιν ταύτην, ἀνέγραψεν ὡς προστάτην αὐτῆς τὸν Ἱερὸν Φώτιον καὶ ἐτέλει τὴν μνήμην αὐτοῦ, πλὴν τῆς 6ης Φεβρουαρίου, καὶ κατὰ τὴν ἑπομένην τῆς ἑορτῆς τῆς Ἁγίας Τριάδος, κατὰ τὴν ἀρχαίαν μοναστηριακὴν τάξιν».

 

Ὑπάρχουν ὅμως καὶ πλεῖσται ἄλλαι πληροφορίαι περὶ τῆς Μονῆς. Ὁ Θεόδωρος ὁ Στουδίτης, μέγας ὑπερασπιστὴς τῆς Ὀρθοδοξίας, ὅστις διέμεινεν ἐν Χάλκῃ ἐξορισθεὶς ὑπὸ τοῦ Αὐτοκράτορος Κωνσταντίνου Κοπρωνύμου τοῦ Στ´ (780-797) ἔν τινι Μονῇ, ὅπου καὶ συνέταξε τὰς Ἐπιστολὰς καὶ τὴν Κατήχησίν του, ὀνομάζει ὡς ἱδρυτὴν τῆς Μονῆς Ἰωάννήν τινα, καθηγούμενον ἢ Καθηγητὴν τῆς Χαλκίτου. 

 

Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ ΧΑΛΚΗΣ

 

Ἐπίσης ὁ αὐτὸς Θεόδωρος Στουδίτης ἀπεκάλει τὴν Μονὴν ὡς «ἡμετέραν Μονήν». Ὁ τίτλος «καθηγούμενος ἢ καθηγητὴς τῆς Χαλκίτου» συναντᾶται ἀργότερον τὸ ἔτος 1519, ἐν τῷ ὑπ᾽ ἀριθμ. 59 χειρογράφῳ τῆς Μονῆς, ἔνθα σημειοῦται ὅτι τοῦτο «πέφυκε τοῦ μοναστηρίου τῆς Χάλκης». Ἡ ἀποσιώπησις τῆς ὀνομασίας τῆς Μονῆς τῆς Ἁγίας Τριάδος, καὶ ἡ χρῆσις τῆς ἐκφράσεως «τὸ μοναστήριον τῆς Χάλκης» θὰ προέρχεται ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἡ Μονὴ ἧτο ὁπωσδήποτε ἡ περισσότερον γνωστή, διότι ἦτο ἡ ἀρχαιότερα, ἱστορικωτέρα καὶ κυριωτέρα Μονὴ τῆς νήσου ταύτης, ἐν ἀντιθέσει ἴσως πρὸς ἄλλας ἐν αὐτῇ ἱδρυθείσας, σὺν τῷ χρόνῳ, Μονάς. Πάντως, μετὰ πεποιθήσεως δυνάμεθα νὰ ἰσχυρισθῶμεν ὅτι, ἡ Ἱερὰ αὕτη Μονὴ ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμέρων τῆς ἰδρύσεώς της, ἐτιμᾶτο ἐπ᾽ ὀνόματι τῆς Ἁγίας καὶ Ζωοποιοῦ καὶ Ὁμοουσίου καὶ Ἀδιαιρέτου Τριάδος, ὡς μαρτυρεῖ Θεόδωρος ὁ Στουδίτης. Ἡ Αὐτοκράτειρα Αὐγούστα  Θεοδοσία καὶ ὁ υἱὸς αὐτῆς Βασίλειος ὁ Α´, ὁ Μακεδὼν (867-886), ἐχρησιμοποίησαν τὴν «Μονὴν Χαλκίτου» ὡς κατοικητήριον «διαίτης», ἐξ οὗ καὶ ἡ Μονὴ ἔλαβε τὴν προσωνυμίαν «Μονὴ τῶν Δεσποτῶν».

 

Κατὰ τὸ ἔτος 1063, ἡ βασίλισσα Αἰκατερίνη Κομνηνή, ἀφιεροῦσα εἰς τὴν Ἱερὰν Μονὴν χειρόγραφον Εὐαγγέλιον, ὠνόμαζεν αὐτὴν ῥητῶς «Ἱερὰν Μονὴν Ἁγίας Τριάδος τῆς Χάλκης». Ἡ μαρτυρία αὕτη εἶναι ἡ πρώτη, σαφὴς καὶ βεβαία πληροφορία περὶ τῆς ὀνομασίας τῆς Μονῆς. Ἀργοτερον, περὶ τὰ μέσα τοῦ ΙΣτ´ αἰῶνος, ὁ Πατριάρχης Μητροφάνης ὁ Γ´, ὁ Βυζάντιος, ἐπανέλαβε τὴν ὀνομασίαν αὐτῆς, ὡς Μονῆς τῆς Ἁγίας Τριάδος. Ὁ Πατριάρχης ἀποκαλεῖ ταύτην, ὡς Μονὴν «τοῦ Ἐσόπτρου». Τὴν ἐπωνυμίαν ταύτην ἐπανέλαβεν, εἴτε προϋπάρχουσαν εἴτε ὑπ᾽ αὐτοῦ διὰ πρώτην φορὰν ἐπινοηθεῖσαν, καθὰ ἰσχυρίσθη ἐν τῷ ἐπιγράμματι αὐτοῦ ὁ Οἰκονόμος Κωνσταντῖνος ἐξ Οἰκονόμων. 

 

Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ ΧΑΛΚΗΣ - ΤΟ ΔΕΞΙΟΝ ΚΛΗΤΟΣ

 

Τοῦτο δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἀποδειχθῇ. Πάντως, ἔκτοτε ἡ Μονὴ συνοδεύεται καὶ διὰ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τούτου. Οὕτω, Θεοδόσιος ὁ Ζυγομαλᾶς (10 Ὀκτωβρίου 1574), ὁ ἡγούμενος τῆς Μονῆς Ἱερομόναχος Διονύσιος (Φεβρουάριος 1691), τὸ σιγίλλιον Γαβριὴλ τοῦ Δ´ (Ἰούνιος 1781), ὁ Κωνσταντῖνος ὁ Τυπάλδος, Ἀρχιμανδρίτης καὶ Σχολάρχης τῆς Ἱερᾶς Θεολογικῆς Σχολῆς (8 Ὀκτωβρίου 1844), μετέπειτα δὲ Μητροπολίτης Σταυρουπόλεως καὶ ὁ Οἰκονόμος Κωνσταντῖνος ἀναφέρουν τὴν προσωνυμίαν τῆς Μονῆς, ὡς Μονῆς τοῦ «Ἐσόπτρου». Ἡ προσωνυμία ὑπενθυμίζει τὴν ἐσωτερικὴν ἠθικὴν καθαρότητα καὶ τελειότητα τῆς μοναστικῆς ἀδελφότητος, ἀλλ᾽ ὡσαύτως καὶ τὴν περίοπτον θέσιν ἔνθα εὑρίσκεται ἐν τῇ νήσῳ Χάλκη.

 

Ἡ Μονὴ ἀπὸ μέρους τοῦ Καισαρίου Δαπόντε (1789) ἔλαβε τὴν ἐπωνυμίαν «περίβλεπτος» (διὰ τὴν τοποθεσίαν ἐξ ἧς τὰ πάντα πέριξ θεωροῦνται μὲ εὐκολίαν). Δυστυχῶς, ἡ προσωνυμία αὕτη δὲν χρησιμοποιεῖται ἐφεξῆς, ἀπαντῶσα μόνον μίαν φορὰν ἐν τῷ γράμματι Ἰωακεὶμ τοῦ Β´ (10 Μαΐου 1863) καὶ διὰ τῆς λέξεως ὄχι «Ἔσοπτρον» ἀλλὰ «Κάτοπτρον».

 

Εἰς τὴν Μονὴν ἐκ μέρους τοῦ Ἱεροῦ Φωτίου ἀπεδόθη καὶ ἑτέρα ἐπωνυμία, ἡ τῆς Σιὼν ἢ τῆς Νέας Σιών. Ὁ Σκαρλάτος Βυζάντιος ἰσχυρίζεται, ὅτι ἡ Μονή, εἴτε διότι ἀνῆκεν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, εἴτε εἰς τὸ Ὄρος Σινὰ εἶχε λάβει τὴν προσωνυμίαν ταύτην. Ἡ αἰτιολογία ὅμως αὕτη δὲν εὐσταθεῖ. Πρῶτος, ὁ Πατριάρχης Κωνσταντῖνος ὁ Α´, ὁ ἀπὸ Σιναίου, ἐδημοσίευσε τὸ 1824 ὅτι «τὸ μονύδριον αὐτὸ ἐλέγετο τῆς Σιὼν καὶ ἐπομένως ὠνομάσθη τῆς Ἁγίας Τριάδος τοῦ Ἐσόπτρου».

 

Κατ᾽ Ὀκτώβριον τοῦ 1844, ὅταν ὁ Σχολάρχης Σταυρουπόλεως Κωνσταντῖνος Τυπάλδος ἐπρολόγισε τὴν α´ ἔκδοσιν τῆς Ἱερᾶς Ἀκολουθίας τοῦ Ἱεροῦ Φωτίου, Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως καὶ ἀνέφερε ὅτι συνέστη ἡ ἑορτὴ τοῦ Ἱεροῦ Πατρὸς ἐν τῇ Μονῇ τῆς Ἁγίας Τριάδος «τῇ παρ᾽ αὐτοῦ τοῦ τρισμάκαρος τὸ πρῶτον κτισθείσῃ, ὡς ἡ ἐκ πατέρων εἰς ἡμᾶς ἀφικομένη παράδοσις ἐξιστόρησε, καὶ τῇ τῆς νέας Σιὼν ἐπωνυμία παρ᾽ αὐτοῦ σεμνολογηθείσῃ». Μετέπειτα δὲ καὶ ὁ Οἰκονόμος Κωνσταντῖνος τονίζει τὴν ἐπωνυμίαν ταύτην ἐν τῷ σχετικῷ ἐπιγράμματι αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐγγεγραμμένον ἐπὶ μαρμαρίνης πλακὸς καὶ ἀνηρτημένον ἄνωθεν τῆς εἰσόδου τοῦ ναοῦ:

 

«Χαῖρε μοι ἀνθεμόεσσα Προποντίδος ἄφθιτε κούρη

Χαλκίτις νῆσος πᾶσιν ἀειδομένη.

Ἡ καλὴν στεφάνην περὶ κρήδεμν᾽ ἐστεφάνωσαι

τὴνδε Μονὴν ἱερὰν τῆς Μεγάλης Τριάδος.

Φώτιος ἥν πρῶτος Πατριάρχης κεῖνος ὁ Θεῖος

δείματο καί ἔ νέην ἐξωνόμηνε Σιὼν ...» 

Ὁ Μοσχονησίων Ἀπόστολος


 

 

"Ὁ Σχολάρχης μου καὶ πνευματικός μου πατέρας Μητροπολίτης Σταυρουπόλεως Μάξιμος, κατὰ κόσμον Στυλιανὸς Ῥεπανέλλης ἐγεννήθη τὸ 1919 ἐν Μυτιλήνῃ. Ἑξαετὴς ᾖλθε μαζί με τὴν οἰκογένειάν του εἰς τὴν Πόλιν, ὅπου ἔλαβε τὴν πρώτην παίδευσίν του.    Τὰ δύο πρῶτα ἔτη τῶν γυμνασιακῶν του σπουδῶν διῆλθεν εἰς τὴν Μεγάλην τοῦ Γένους Σχολὴν καὶ ἀκολούθως εἰσῆλθεν εἰς τὴν Σχολὴν τῆς Χάλκης, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἀπεφοίτησε τὸ 1944. Τὸ ἴδιον ἔτος ἐχειροτονήθη Διάκονος μετονομασθεὶς Μάξιμος. Μέχρι τὸ ἔτος 1946 ὑπηρέτησεν εἰς τὸν Ἱερὸν Ναὸν Ἁγίου Νικολάου Γαλατᾶ. Ἐνταῦθα ἡ διακονία του ἀφῆκεν ἐποχήν, λόγῳ τῆς καλλιφωνίας του, τῆς ἐπιδόσεως εἰς τὸ Θεῖον Κήρυγμα καὶ τῆς ὀργανωμένης φιλανθρωπίας. Τὸ ἔτος 1946 εἰσῆλθεν εἰς τὴν Πατριαρχικὴν Αὐλὴν ὡς Πατριαρχικὸς Διάκονος μέχρι τοῦ ἔτους 1948. Τὸ ἴδιον ἔτος ἐστάλη ὡς ὑπότροφος τοῦ Πατριαρχείου εἰς Βέλγιον, σπουδάσας φιλοσοφίαν καὶ ψυχολογίαν ἐπὶ τριετίαν. Μετὰ τὸ πέρας τῶν σπουδῶν του ἐπέστρεψεν ἐνταῦθα καὶ διωρίσθη τὸ ἔτος 1951 καθηγητὴς εἰς τὴν Θεολογικὴν Σχολὴν τῆς Χάλκης. Τὸ ἔτος 1952 ἐχειροτονήθη Πρεσβύτερος καὶ κατὰ τὸ ἴδιον ἔτος ἐχειροθετήθη εἰς τὸ ὀφφίκιον τοῦ Ἀρχιμανδρίτου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου. Τὸ ἔτος 1955, μετὰ τὴν ἐκ τῆς σχολαρχίας παραίτησιν τοῦ Ἰκονίου Ἰακώβου, διωρίσθη οὗτος Σχολάρχης. Κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς σχολαρχίας του ἐγένοντο σπουδαία ἀνακαινιστικὰ ἔργα εἰς τὰ κτίρια τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ τῆς Ἁγίας Τριάδος καὶ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς καὶ τοὺς περιβάλλοντας αὐτὴν χώρους. Τὸ σημαντικότερον, ὅμως, ὅλων εἶναι ἡ ὑπὸ τὴν στιβαρὰν καθοδήγησιν καὶ πνευματικὴν αὐτοῦ ἐπιστασίαν ὁλοκλήρωσις τοῦ ὑπὸ τοῦ Ἰκονίου Ἰακώβου ἀρξαμένου ἔργου τῆς πνευματικῆς καρποφορίας καὶ ἀνασυγκροτήσεως τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς". Ἀρχικά στὴ Θεολογικὴ Σχολὴ Χάλκης καὶ στὴ συνέχεια στὸν Σχολάρχη μου ὀφείλω τὴν σημερινὴ επαγγελματική μου κατάρτιση καὶ τὶς ἀρχὲς μὲ τὶς ὁποῖες ἐφοδιάστηκα στὸν "Λόφο τῆς Ἐλπίδας" στὴ νῆσο Χάλκη.

Ἰωσὴφ Κωνσταντινίδης